KÜL TEKİN / TİGİN KAĞAN

( 684 / 27.2.731 )

———————–

Köktürklerin  / Göktürklerin  Kutlug devri  kumandanlarından , 684  yılında

Orhun ırmağı yakınlarındaki Ötüken’de doğdu.

Babası : Göktürklerde milli şuuru uyandırarak, İkinci Hakanlık devrinin kurucusu

İlteriş / vatansever  Kutlug  Kağandır.

Annesi : İl – Bilge Hatundur.

Büyük babası : İstemi Kağandır.

—–

Кül  Tegin ,  Türk  tarihindeki en iyi tanınan yönetici ve bahadır / yiğit

kişiliklerden biridir.

O, ünlü  Mete, Cengiz ve Batu Kağanlarla eşit konumdadır.

Kendisi Kağan unvanını almasa bile, Türk İlinin büyük komutanı, bütün Türk

boylarını  mavi bayrağın altında birleştiren, Büyük  Türk  İmparatorluğu’nun

geleneksel  seferlerini devam ettirebilen önderlerdendir.

Onun kılıcına teslim olmayan kimse olmamıştır.

—–

Babası  Kutlug Kağan 692 senesinde  öldüğünde ,  ağabeyi Bilge 8, Kül Tegin ise

7 yaşındaydı.

Başa Kutlug  Kağanın kardeşi Kapagan geçti. ( 692 / 716 )

Ağabeyi Bilge ile amcası Kapagan Kağan’ın yanında büyüyüp, yetişti.

Atabeyi, büyük edip ve prens  Yollug  Tegin  idi.

Onun terbiyesinde yetişip, Türk töresini, devlet idaresini ve lüzumlu adap ve

erkanı  / gerekli töre ve  adet – yöntemleri öğrendi.

Küçük yaşından başlayarak ağabeyi  Bilge ile beraber amcası Kapagan Kağan’ın

yanında akınlara, seferlere katılmaya başladı. 

Bilge Kağan 32 yaşında ülke yönetimini ele aldığında ( 716 / 734 )  ,

Kül  Tegin de 31 yaşında onun yardımcısı oldu ve ordunun başına geçti.

Kül  Tigin devletin askeri kanadını yönetiyordu.

Ağabeyi ile birlikte ülkelerindeki isyanları bastıran Kül Tegin’e ilişkin en sağlıklı

bilgiler  Orhun Abideleri’nde yer alır. 

Kül Tegin, 16 yaşında iken amcası Kapağan Kağan ile birlikte 50 bin kişilik Çin

ordusuyla yapılan savaşa katıldı ve kahramanlığı ile dikkat çekti.

Kül Tegin, 21 yaşında iken Çinli general Caca ile yapılan savaşta da yer almış ve

üç atını kaybetmişti. Çinli askerlerin attığı 100’den fazla oktan kurtulmayı

başararak, bu savaşın kazanılmasında büyük payı olduğu abidelerde / anıtlarda

yazılıdır. 

Kül Tegin, 26 yaşında iken Köktürk / Göktürk Devleti’ne başkaldıran Kırgızlara

karşı düzenlenen sefere de katıldı.

Sanga Dağı’nın eteklerinde 710 yılında yapılan savaşta, Kül Tegin’in savaşçılığı

Çinlilerin de dikkatini çekti ve Çin kaynaklarında onu  ‘’ Yenilmez Savaşçı ‘’

olarak gösterdiler. 

Kül Tegin 27.2. 731 de 47 yaşında iken öldü.

1.11.731 de kendisine büyük bir cenaze töreni düzenlendi.

Törene Çin, Tıtan, Tatabı, Tibet, İran, Soğd, Buhara, Türgiş, Kırgız ve diğer devlet

boyları  da  katıldı.

Kül Tegin anıtı 732 de dikilmiştir.

———————————-

KÜLTİGİN

BÜYÜK TÜRK KAHRAMANI

———————————–

‘’ Babamızın, amcamızın kazandığı halkın adı sanı yok olmasın diye Türk halkı

için gece uyumadım, gündüz oturmadım; kardeşim Kül Tigin ile iki şad ile ölesiye

yitesiye çalıştım, çabaladım.

Halkı besleyip doyurayım diye kuzeyde Oğuz halkına doğru, doğuda Kıtay,

Tatabı halklarına doğru güneyde de Çin’e doğru 12 sefer ettim, savaştım.

Ondan sonra Tanrı öyle buyurduğu için, bahtım, talihim olduğu için, ölecek halkı

diriltip doyurdum. Çıplak halkı giyimli kıldım, fakir halkı zengin kıldım, az halkı

çok kıldım, güçlü devleti olandan, güçlü hakanı olandan daha iyi kıldım.’’

—–

“Kül Tigin  yok olsa idi hep ölecek idiniz.

Kardeşim  Kültigin  öldü.

Kendim  yas tuttum.

Gören gözlerim görmez gibi , eren aklım ermez gibi oldu.

Kendim düşünceye daldım.

Zaman Tanrısı buyurunca insan oğlu hep ölümlü yaratılmış.

Öyle düşündüm….

Kül Tigin Koyun yılında , on yedinci günde vefat etti.

Dokuzuncu ayın yirmi yedisinde yas törenini tamamladık.

Türbesini / barkını  , resimlerini – heykellerini ve kitabe taşını Maymun yılında,

yedinci ayın yirmi yedisinde hep bitirdik.

Kül Tigin kendisi  kırk yedi yaşında idi…”

 Bilge Kağan, Kültigin Yazıtı.

(Talat Tekin aktarması).

(Kültigin’in  heykel kalıntılarından yararlanılarak yapılmış resmi Hudyakov,

2003.)

——————————-

KÜL TİGİN ANIT MEZARI

——————————-

Bugünkü Moğolistan’ın başkenti Ulan Bator’un 400 km güneybatısında, eski

Karakorum  şehrinden 45 km kuzeyde, Orhun Nehri’nin sol kıyısındaki geniş

bozkırlarda , Sortandı  Gölü’nün güneybatısıdadır.

1957-58 ‘de ilk kapsamlı kazıyı yapan Çek arkeolog L. Jisl’in çizimine göre anıt

mezar  aşağı yukarı bu görünümdeydi.

1- Koç Heykelleri: Kadim Türklerce kutsal sayılan bir sembol.

2- Kutsal Kazanlar: Anma günlerinde içlerinde tütsü yakılıyordu.

3- Balbal: Savaşta öldürülenler anısına dikilen heykeller.

Ellerinde ant kadehi  var.

Ant içmek deyimi buradan geliyor. Antlaşmalar sırasında taraflar içeceklerine

bir  iki  damla kanlarını damlatırlardı.

4- İhtiram / saygı Yolu : Yazıt ve heykellerden ” bark” a kadar devam eden saygı

yürüyüşü  yolu.

5- Kaplumbağa Kaide: Yazıtın üzerine oturtulduğu bölüm.

6- Yazıtın Üst Kısmı: Yazıtın tepesinde bazı araştırmacılara göre ejder, bazılarına

göre kurttan süt emen çocuk figürü bulunmaktadır. Ayrıca net görülen bir dağ

keçisi damgası vardır.

7- Yazıt: Bir yüzü Çince, diğer 3 yüzü runik yazıyla, cetvelle ölçülmüş gibi düzgün

ve  özenle kazınmış Kül Tigin yazıtı.

8- Kadın ve erkek heykelleri : Olasılıkla  Kağanlık ailesi üyelerine ait

heykeller.

9 – Tuğ: Devlet ve hükümdarlık simgesi.

10- Bark: İçerisinde Kül Tigin’in sembolik mezarı bulunan yapı.

Ev-bark deyimi Türkçede hala vardır.

Kaynak: NTV Tarih dergisi, Eylül 2012, sayı 44, syf 48-49

————

Kaynakça

————

Türkçe bilgi

http://atalarmirasi.org/tr/21-kültegin

http://www.kimkimdir.gen.tr ( öztürkler )

Prof.Dr.  Talat Tekin, Orhon Kitabeleri, TDK, Ankara 2014

Prof.Dr.  Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Hisar Yayınları

Prof.Dr. Ahmet Taşağıl, Göktürkler I-II-III, TDK, Ankara

Prof.Dr. İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1997

——-

Türk tarihimizin  değerlerini  saygı , gurur , gönül borcum ve Rahmetle

anıyorum.

Çocuklarımızın  bu değerlerimizi tanıyıp , bilmesi amacımdır.

İdris Kulaçoğlu. 24.8.2018 . Tekirdağ.