İSA YUSUF ALPTEKİN

( 1901  Kaşgar  / 17.12.1995  İst. )

Doğu Türkistan’ın Kaşgar şehrine bağlı Yenihisar kazasında dünyaya geldi.

Babası Yusuf Bey, Yenihisar Saylık köyünden Kasım Hacı Muhammed Ali .

Annesi Ayşe Hanım da Yenihisar’a bağlı Yeniösten köyünden Hasan adlı bir zatın

kızıdır.

Yusuf Bey ailesinin en küçük ferdi olan İsa Yusuf Alptekin, Yakup Han / Ahund

Molla mektebinde dini tahsil / eğitim gördükten sonra, Babası Yusuf efendinin

yurdun Bey’i  olmasından dolayı , Şötang adı verilen Çin okuluna gitmek

zorunda kalmıştır. Çince öğrendikten sonra vergi memuru olarak çalışmıştır.

1923 de , yabancılar arasındaki anlaşmazlıklara bakan dış irtibat / iletişim

memurluğu görevini yaptı.

Taşkent, Semerkant, Buhara, Almatı, kazan, Moskova ve Petersburg gibi

Şehirleri ziyaret ederken birçok Türkistan aydınları ile tanışarak fikir / düşünce

alış  verişinde bulunmuştur.

Daha sonra Batı Türkistan’da Endican ve Taşkent’te  üçer yıl kaldı. Bu süre

zarfında Batı Türkistan’daki Rus rejimini tanıdı, buradaki Doğu Türkistanlı

milliyetçilerle  görüştü ve iş birliği yollarını aradı.

Aynı yıllarda Özbek  Türkleri’nin  milli  şairi Abdülhamid Çolpan ile yaptığı

görüşmelerde, onun kendisine yetişmiş  insan kıtlığından söz ederek insan

yetiştirmek amacıyla Türkiye’ye ve Almanya’ya talebe / öğrenci  göndermek

üzerinde durduğunu belirtir.

1931 de , Hoca Niyaz Hacı tarafından başlatılan bağımsızlık hareketine şahit /

tanık  olan İsa Bey, Doğu Türkistan’daki Çinli idarecilere halka yapılan

zulümlerin önlenmesi gerektiğini, aksi takdirde hareketin yayılacağını ve

bölgede Rus işgalinin söz konusu olabileceğini anlatmaya çalıştı.

Batı Türkistan’da kaldığı dönemde İsa Yusuf Alptekin Bolşevik baskı ve

zulümlerin en şiddetli günlerine tanıklık etmiştir. Bu durum genç Alptekin’i

derinden etkilemiş olup, onun Milli kurtuluş hareketi içinde aktif olarak yer

almasına ve Sonraki hayatında tuttuğu Milli mücadele yolunun çizilmesine

neden olmuştur.

Alptekin’in ifadesiyle onun çizgisi artık ;

‘’ Bir yandan Doğu Türkistan’a Sovyet sızmasını önlemek, öbür taraftan Çin

zulmü altında inleyen ülkesinin istiklali / bağımsızlığı için çaba sarf etmektir. ‘’

2.6.1932 de Pekin’e gitti. Pekin’de ertesi yıl ‘’ Doğu Türkistanlı Vatandaşlar

Cemiyetini ‘’ kurdu ve ‘’ ÇİNİ  TÜRKİSTAN  AVAZI ‘’ adıyla bir mecmua çıkardı.

18.9.1936 da , Çin Millet Meclisi üyeliğine seçildi.

1938 de , Japon-Çin anlaşmazlığı konusunda İslam dünyasını bilgilendirmek

üzere  görevlendirildi. Lübnan, İran, Afganistan ve Türkiye’yi ziyaret etti. Bu

ülkelerde pek çok devlet lideri, siyasetçi, yazar ve akademisyenle, ayrıca Doğu

Türkistan’dan göç etmiş kişilerle görüştü.

(  Çin işgaline / zorla ele geçirmesine karşı mücadelesini / uğraşını sürdüren İsa

Yusuf Alptekin, 6 Mayıs 1939’da İstanbul’a geldi. Cumhurbaşkanı İnönü,

Başbakan Refik Saydam ve Dışişleri Bakanı Şükrü Saracoğlu ile görüştü.

Hindistan, Afganistan, Lübnan, Irak, İran gibi ülkeleri de ziyaret ederek Doğu

Türkistan’ın durumunu anlattı ve ülkesinin bağımsızlığı için çareler aradı. )

Ali Han Töre liderliğinde İli’de (Gulca / Yining) ayaklanma başladı ve 12

Kasım’da Şark / doğu  Türkistan Cumhuriyeti kuruldu.

Çin Devlet Başkanı Çan Kay-şek ayaklanmayı bastırmak için uzlaşma yolları

aradı. İli’den gelen bir heyetle görüşmeleri için Mesut Sabri Baykozı, Mehmet

Emin Buğra ve İsa Yusuf Bey’in Urumçi’ye gitmelerine izin verdi.

(Afganistan da Mehmet Emin Buğra beyi ziyaret eder, dertleşirler. Mehmet

Emin Buğra Bey Kasım 1933 de ayaklanarak Doğu Türkistan’da bağımsızlık

ilan eden ve daha sonra Ekim 1934 de Çin tarafından yenilgiye uğratılan

liderlerden biridir.)

2.1.1946 da , General Chang Chin-Chung başkanlığında Mehmet Emin Buğra

ve İsa Yusuf Bey’in de aralarında bulunduğu bir karma hükümet kuruldu.

İsa Yusuf Bey, aynı yıl Urumçi’de Üç Prensip Gençler Teşkilatı’nın / örgütünün

Doğu Türkistan şubesini açtı.

Altay Neşriyat / yayın  Evi’ni kurarak ‘’ ERK ‘’ adıyla bir gazete çıkarmaya

başladı. Ayrıca halkın da katıldığı haftalık toplantılar düzenliyordu.

21.9.1944 yılında Ali Han Töre idaresi altında, Çin yönetimine karşı ayaklanan

Doğu Türkistan Türkleri, Çin yönetimini 7 .11.1944’te Çin’e bağlı ‘’ Şarki /

Doğu  Türkistan Eyaleti Hükümeti’ni ‘’ kurmaya mecbur / zorunlu ettiler.

1947 de , kurulan Mesut Sabri Baykozı hükümetinde genel sekreterlik

görevini üstlendi. Bir yıldan fazla kaldığı bu görevi esnasında milliyetçi,

antiemperyalist / sömürü karşıtı  ve antikomünist / kominizm karşıtı  

politikaları siyaseti sebebiyle Rusya ve Çin’in tepkisini çekti.

17.7.1948 de , Rus aleyhtarı / karşıtı politikalar izlediği gerekçesiyle hükümet

azledildi / görevine son verildi. Bu sırada Kızıl Çin tehlikesi de had safhaya /

en üst seviyeye  ulaşmıştı.

21.10. 1949 tarihinde kalabalık bir grupla Doğu Türkistan’dan ayrıldı.

13.3.1952 tarihinde 1850 Doğu Türkistanlı’nın iskanlı göçmen / yerleşme hakkı

tanınmış  sığınmacı  olarak Türkiye’ye yerleşmesine izin verdi.

1952 yılı sonundan itibaren / başlayarak  Doğu Türkistanlılar Türkiye’ye

yerleşmeye başladı.

İsa Yusuf Bey ise ailesiyle birlikte Haziran 1954 de Türkiye’ye geldi ve

4.12. 1957 de Türk vatandaşlığına kabul edildi.

—-

1960 da kurulan Doğu Türkistan Göçmenler Cemiyetine Mehmet Emin

Buğra’nın 14.6.1965 de  ölümünden sonra İsa Yusuf başkan oldu.

20 yıl başkanlığını yaptı.

1984 de  ‘’ DOĞU TÜRKİSTANIN SESİ ‘’ adıyla Türkçe, Arapça ve İngilizce bir

dergi  yayımlamaya başladı. 17 Aralık 1995 de öldü..

————– 

İsa Yusuf Alptekin, diğer Türkistanlı liderlerden farklı olarak diplomat yönü ağır

basan bir şahsiyettir / kişiliktir.. Meselelerin / sorunların  şiddetten ziyade /

daha fazla   akılla ve uzun vadeli / zamanlı  çalışmalarla halledileceğine /

çözümlenebileceğine  inanmıştı.

—————

Doğu Türkistan Türklüğünün lideri ;

“Gönül arzu eder ki, Türkistan meselesinin halledilmesi davasında öncülük

şerefi,Türkiye’nin hakkı olsun. 90 yaşındayım.

Gözlerim görmüyor ama mücadele  azmimden / uğraş kararlılığımdan  ve

vatana bağlılığımdan  hiçbir şey kaybetmedim.” demiştir.

94 yaşında vefat eden, Doğu Türkistan Türklüğünün lideri YUSUF ALPTEKİN’in

son sözleri şunlar oldu :

” DOĞU  TÜRKİSTAN  DAVASINI  SİZLERE  EMANET EDİYORUM / bırakıyorum.”

ESERLERİ :

————-

”Doğu Türkistan’ın Sesi  ( 1984 ) ‘’ , ‘’ Tanrı Dağları ‘’ , ‘’  Altay ‘’adlarında üç

mecmua ile ‘’ Erk ‘’  adında birde gazete çıkardı.

Doğu Türkistan Davası (1973),

Doğu Türkistan İnsanlıktan Yardım İstiyor (1974),

Esir Doğu Türkistan İçin (1985),

Uluslararası  Vatan Türkistan.

Türkistan Şehitleri (Türkçe)

Demir Perde arkasındaki Müslümanlar

Resimli Doğu Türkistan (Türkçe ,Arapça ,İngilizce)

Büyük Türkistan Hakkında Muhtıra (Türkçe,Arapça,İngilizce)

Doğu Türkistan’ın Hür Dünyaya çağrısı (Türkçe,Arapça,İngilizce)

HAKKINDA :

—————

İsa Kocakaplan / Türklük Mücahidi İsa Yusuf (1991),

Ertuğrul Yaman / Türkiye’deki Türk Dünyası (A. K. Bolaç ve A. Esatoğlu ile, 1998).

—————-

Doğu Türkistanda yaşanan zulümü / acı dolu baskıları  yıllar önce dile getiren

Rahmetli BAŞBUĞ  TÜRKEŞ:

“Doğu Türkistanın  sıkıntıları yalnız Türklüğün değil, Müslümanlığında

sıkıntısıdır.” demiştir.

Rahmetli Bilge Lider EBULFEZ ELÇİBEY

Doğu Türkistan davası için şu veciz  / özlü  sözleri dile getirmiştir;

“Doğu Türkistan da zulüm altında  gardaşlarımız inlerken biz rahat yatamayız.

İsa Yusuf Alptekin bizim büyüğümüz bizim Atamızdır.”

Doğu Türkistan ve Türk İslam Dünyasının yılmaz savuncusu

Şehit Lider MUHSİN YAZICIOĞLU:

“Doğu Türkistan Türkiyenin namusudur”,

“Çin’in Türkiye ile iyi ilişkilerde içerisinde olmasında tek yolu vardır. O da Uygur

Türklerinin insani haklarının bütününü vermesine bağlıdır…”,

“Eğer İslam dünyası Müslüman arıyorsa Doğu Türkistan Müslümandır…

Eğer Türk Dünyası Türk arıyorsa Doğu Türkistan Türk’tür…

Çin zulmü altında yanan Doğu Türkistan’a ses ver!” demiştir.

TÜRK BİRLİĞİNİN KURULMASI İÇİN  MÜCADELE EDEN, ÖNDEN GİDENLERE

RAHMET OLSUN.

VE MİNNETLE / GÖNÜL  BORCUMUZLA  ANIYORUZ .

Kaynakça

————

https://www.biyografya.com/biyografi/9577

http://www.doguturkistander.org/2012/12/19/isa-yusuf-alptekinin-hayati

yesevi.edu.tr/madde-detay/alptekin-isa-yusuf

https://islamansiklopedisi.org.tr/alptekin-isa-yusuf

Saadettin Gömeç, Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü

Abdülkadir Donuk , Türklük Mücahidi İsa Yusuf, İstanbul 1997

Meşkure Yılmaz, Türk Yurdu Dergisi, Ağustos 2005, Cilt:25, Sayı:216

İdris Kulaçoğlu . 19.3.2021. çalışma odam.