HAYDAR ALİYEV

( 10.5.1923 /

12.12.2003

” Umum milli lider / Ulusal halk  lideri ” ve ” ulu önder ” ünvanlarını taşımaktadır.

Azerbaycan tarihinde çok önemli bir yere sahip olan eski Cumhurbaşkanı Aliyev’in, zorlu geçen yıllarının öyküsü şöyle:

Azerbaycan eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, 10.5.1923 tarihinde Nahcivan özerk  cumhuriyetinde  dünyaya geldi.

Demiryolu işletmesinde çalışan Alirza / Ali Rıza  ile İzzet Hanım’ın 4. çocuğu olan Aliyev’in 4 erkek, 3 kızkardeşi vardı.

(Azerbaycan’ın  bu gün  görevdeki cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in babasıdır.)

—-

Cumhurbaşkanlığı adına açılan http://www.prezident.az sitesinden alınan bilgilere göre ;

* 1939 yılında Nahcivan Pedagoji Teknik Okulu’nu bitirdi .

Azerbaycan Sanayi Enstitüsü’nde sürdürdüğü mimarlık öğrenimini 1941’de, İkinci Dünya Savaşı nedeniyle yarım bırakan Aliyev, ordudaki görevi sırasında tümgeneralliğe kadar yükseldi.

* Yüksek öğrenimini ise daha sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin Tarih bölümünü bitirerek, tamamladı. Azerbaycan Devlet Güvenlik Komitesi (KGB) Başkan Yardımcılığına 1964’de getirilen Haydar Aliyev, 1967’de de bu kurumun başkanlığına yükseldi.

—-

Aliyev’in generallik rütbesini alması ve Azerbaycan KGB’sinde en üst düzeyde göreve getirilmesi, Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti’nde ilk kez bir Azerbaycan Türkünün bu görevlere yükselmesi açısından önem taşıyordu.

* Askerlik hayatına Temmuz 1969’da nokta koyan Aliyev, hemen ardından Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi Birinci Sekreterliğine seçildi.

Fiili olarak Moskova’ya bağlı Azerbaycan Sovyet Cumhuriyeti’nin başkanlığı olan bu görevini yaklaşık 14 yıl sürdüren Aliyev, 1982’de Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkezi Komitesi Siyasi Bürosu’na (Politbüro) üye seçilerek, Moskova’ya gitti.

* Haydar Aliyev, Moskova’da Kasım 1987’ye kadar sürdürdüğü görevi sırasında, SSCB Bakanlar Kurulu Başkanı’nın Birinci Yardımcılığı’na kadar yükseldi.

Yaklaşık 20 yıl SSCB Yüksek Sovyeti (parlamento) üyeliğinde bulunan Aliyev, parti içinde karşılaştığı sorunlar nedeniyle 1987’de Politbüro’dan ve Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcılığı’ndan istifa etti.

1988 yılından itibaren / başlayarak Dağlık Karabağ’da Ermenistan’la savaşa sürüklenen Azerbaycan, 20 Ocak 1990 tarihinde Sovyet Ordusu’nun Bakü’de sivil halka karşı gerçekleştirdiği kanlı saldırılar nedeniyle daha da sarsılmıştır. Ülkenin içerisinde bulunduğu savaş rejimi, milli birlik ve beraberliğin sağlanamaması ve devletçilikten yoksun olması sebebiyle bu dönem Azerbaycan oldukça zor durumdaydı.

Sovyet Kızılordusu’nun Ocak 1990’da Bakü’de yaptığı katliama sert tepki gösteren Aliyev, Moskova’da yabancı basına açıklama yaparak olayı kınadığını belirtti.

—-

* Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonra Nahcivan’a dönen ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nde milletvekili seçilen Aliyev, Nahcivan Parlamentosu’nun başkanlığına getirildi.

* Komünist Parti’den 1991’de istifa eden Aliyev, aynı dönemde Nahcivan Parlamentosu Başkanlığı görevi nedeniyle Azerbaycan Parlamentosu’nun Başkan Yardımcılığı görevini de yürüttü.

* Ermenistan’ın, Rus birliklerinin desteğiyle Azerbaycan’a saldırmasıyla başlayan Azerbaycan – Ermeni çatışmaları sürerken, ülkedeki askeri isyan belirtileri ve karışıklıkların artması üzerine Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey başta olmak üzere dönemin yöneticileri Aliyev’i Bakü’ye davet etti.

* Azerbaycan Milli Meclisi’nin 15.6.1993 tarihli toplantısı sırasında Milli Meclis Başkanı seçilen Aliyev, 24.6.1993’den itibaren de Elçibey’in Nahcivan’a gitmesi nedeniyle Cumhurbaşkanlığı görev ve yetkilerini üstlendi.

* Aliyev, Azerbaycan topraklarını işgal etmeye devam eden Ermenistan ile Mayıs 1994’te Kırgızistan’ın başkentinde Bişkek Protokolü’nü imzalayarak, iki ülke arasındaki sıcak savaşın bir ateşkes anlaşmasıyla son bulmasını sağladı.

CUMHURBAŞKANLIĞINDA

2. DÖNEM

———————————-

 * Azerbaycan’da 11.10.1998’de yapılan seçimlerde de başarı kazanarak ikinci kez Cumhurbaşkanı seçilen Aliyev, devlet kademelerinde çeşitli değişiklikler yaparken, başta Azerbaycan mültecilere / sığınmacılara  gönderilen yardımların dağıtılması konusu da dahil olmak üzere zaman zaman ayyuka çıkan yolsuzluk söylentilerinin üzerine gitti.

* Aliyev, çeşitli konuşmalarında ülkenin geçiş döneminde bulunduğunu vurgulayarak, bu nedenle hala çözülememiş sorunların bulunmasının normal olduğunu ifade ederek, istikrar / sürekli  kararlılık ve halkın refahının / rahat yaşamının  artırılmasını amaçlayan ekonomik gelişmeye öncelik verdiklerini dile getirdi.

* Cumhurbaşkanlığının ikinci döneminin başlangıcında rahatsızlanan ve Ankara’da GATA’da bir süre tedavi gören Aliyev, Kafkasya’da istikrarın sağlanması için attığı adımlar ve dünya barışına verdiği hizmetler nedeniyle 1999 Atatürk Barış Ödülü’ne layık görüldü.

SAĞLIK SORUNLARI

————————–

* NATO’nun 50. yıldönümü kutlamalarına katılmak için gittiği Washington’da Ermenistan Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan ile biraraya gelen ve Ermenistan – Azerbaycan sorununun barış yoluyla çözümünde olumlu sinyaller veren Aliyev, bu süreçte açık kalp ameliyatı geçirdi.

Aliyev, ABD’de geçirdiği operasyonun ardından uzun bir süre çalışmalarına ara vererek Antalya’da dinlendi.

* Aliyev, son olarak 21 Nisan’da Cemşid Nahcivansky Askeri Lisesi’nin 30. yıldönümü nedeniyle Respublika Sarayı’nda düzenlenen törende yaptığı konuşma sırasında iki kez rahatsızlık geçirerek, kürsüden ayrılmak zorunda kaldı.

Daha sonraki süreçte, 3 Mayıs’ta Ankara’ya giden Aliyev, GATA’da yaklaşık bir hafta devam eden muayene ve tedaviden sonra Bakü’ye döndü.

—-

* Aliyev, son olarak 8 Temmuz’da muayene olmak amacıyla GATA’ya gitti. Aliyev’in sağlığı ile ilgili çeşitli söylentiler de bu dönemden sonra hız kazandı. Yine aynı dönemde Rus internet gazetelerinde Aliyev’in yaşamını yitirdiğine dair çıkan haberler üzerine Gürcistan parlamentosunun yas ilan etmesi ve saygı duruşunda bulunması, Gürcistan Cumhurbaşkanı Eduard Şevardnadze’nin Aliyev’in tedavisi GATA’da sürdüğü sırada, 1 Ağustos’ta Aliyev için başsağlığı dilemesi bu konuda yaşanan ilginç gelişmeler arasında yerini aldı.

* Aliyev, ABD’ de tedavi gördüğü sırada, ülkesinde 15 Ekim’de yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden bir süre önce, oğlu İlham Aliyev lehine adaylıktan çekilmişti.

————

Haydar Aliyev birçok ödül, nişan ve yine birçok ülkenin fahri doktora ünvanına sahip oldu.

4 kez Sovyetlerin Lenin Nişanı’nı alan Aliyev, Kırmızı Nişan gibi Sovyetlere ait birçok nişan daha kazandı ve iki defa Sosyalist Kahraman ilan edildi.

13.4.1999‘da Türkiye Cumhuriyeti’nin o zamanki cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından kendisine “Atatürk Barış Nişanı” layık görüldü.

Bunlar dışında 1997‘de Ukrayna’da “Yaroslav Nişanı”, 2001’de Moskova Devlet Üniversitesi tarafından “Fahri Profesörlüğü” ve 2003 yılında Rusya’nın en büyük ödüllerinden olan “Mukaddes Apostol Andrey Pervozvannı Nişanı”nı aldı.

————-

Haydar Aliyev`in faaliyette / etkinliklerde olduğu yıllar uluslararası sistem bakımından ele alındığında üç farklı dönemi kapsamaktadır.

* 1930-40’lı yıllar ulusalcılığın politikaya uyarlandığı ve her ülkenin “değerler” arayışında olduğu bir dönemdir ki, Aliyev’in gençliği bu dönemde geçmiştir.   

* 1941-1990 arası dönemde ise İkinci Dünya Savaşı’nı ve Soğuk Savaş yıllarını yaşayan Aliyev, Sovyetler Birliği cephesinde idareci olarak yerini almış ve önemli görevler üstlenmiştir.

* 1990 yılından sonra ise, engin tecrübeye / deneyime  sahip olan Aliyev için Azerbaycan’ı idare etmek kolay olmuştur. Bu yeni dönemde uluslararası arenadaki küreselleşme eğilimlerini de iyi okuyan Aliyev, bağımsızlığına kavuşan Azerbaycan için bir şans olmuştur.

————

Kaynakça

————

http://www.sendeazerbaycanigor.com

#Azerbaycan #Kültür #Tarih #Sanat #Turizm #Sendeazerbaycanıgör

http://www.haberler.com

www.ankasam.org  

——-

Tüm hizmetleriyle Azerbaycan’ın ulusal lideri Haydar Aliyev de bütün Türk Dünyası’nın liderlerindendir.

Türk dünyamıza  başsağlığı ve Haydar Aliyev’e Rahmetler diliyorum.

İdris Kulaçoğlu. 12.12.2020 çalışma odam.