MUSTAFA FEVZİ ÇAKMAK

( 12.1.1876 / 10.4.1950 )         
——————————————

Türkiye’nin Mustafa Kemal Atatürk’ten sonra  ikinci ve son Mareşal’idir.
İlk Milli Savunma Bakanı ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Cumhuriyet dönemindeki ilk Genelkurmay başkanıdır.
—-

12.1.1876 da , Beykoz / İstanbul’da ,  babası Çakmakoğulları’ndan   topçu Albayı Ali Sırrı  bey  ile annesi Hesna Hanım’ın oğlu olarak dünyaya geldi.

Mustafa Fevzi , ilk öğretimine Rumeli kavağı Mahalle Mektebi’nde başlamış, oradan Sarıyer’deki Hayriye Okulu’na geçmiştir.

On  yaşında  Selanik Rüştiyesi’ne / ortaokuluna  gitmiş, buradan İstanbul’a Soğukçeşme Askeri  Rüştiyesi’ne gelmiş, 1890’da Kuleli Askeri Lisesi’ne, 29 Nisan 1893’de Kara Harp Okulu’na geçmiştir.

28.1.1896 da , Piyade Teğmen rütbesiyle mezun oldu.

“ Mekteb-i  Erkan-ı  Harbiye ” Yüksek askeri okula – Savaş işlemleri  temel esaslar okuluna  girerek 25.12.1898’de Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle bitirdi.

—-

1899 ’da 3. Ordu’ya bağlı   Metroviçe ’deki 18. Fırka’nın / Tümen’in kurmay heyetinde / kurulunda  görevlendirildi. Balkanlar’daki Sırp ve Arnavut çetelere karşı savaştı.

1907 de ,  Miralay’lığa  / Albay ‘ lığa  yükseldi.

23.7.1908  yılında İkinci Meşrutiyet  ilan edildiğinde 35. Fırka Komutanı ve Taşlıca Mutasarrıfıydı / sancak  yöneticisi , Tanzimattan sonra, Osmanlı yönetim örgütünde sancak  yöneticisi idi.

—–

( Meşrutiyet :  Hükümdarlıkla yönetilen bir ülkede  Hükümdarın başkanlığı altında parlamento yönetimine dayanan hükümet biçimi / şekli .

Sancak :  Osmanlı yönetim teşkilatında / oluşumunda  illerle ilçeler arasında yer alan yönetim bölümü, mutasarrıflık.

Tanzimat :  Sultan Abdülmecit zamanında, 3.11.1839 ‘da Reşit Paşa tarafından  Gülhane Hattıhümayunu / Tanzimat  Fermanı adıyla anılan bir fermanla ilan edilen , idari /  yönetim  işlerinin  düzeltilmesi – iyileştirilmesi  için alınan önlemlerin ve uygulamaların tamamı ve yapıldığı dönemin adıdır.

1. inci dönem  / 1860 -1876

2. inci dönem /  1876 – 1895  )

—–

1910 da ,Arnavutluk’ta çıkan ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Kosova Kolordusu’nun kurmay başkanlığı’na atandı.

( Kurmay : Ordunun muharebeye / savaşa  hazırlanmasında ve savaş sırasındaki sevk / gereken yerlere gönderme  ve idaresi için özel  yöntemlerle  yetiştirilmiş subay. )

—–

1911 de , Trablusgarp Savaşı başlayınca Rumeli’nin savunmasıyla görevli Garp / batı (Vardar) ordusunun kurmay başkanlığına getirildi.

Balkan Savaşı (1912-1913) sırasında 21. Fırka Komutan Vekilliği / yerine bakanı ve Vardar Ordusu 1. Şube (Harekat Şubesi) Müdürlüğünü yaptı.

( Fırka / Tümen : Komutanı Tümgeneral’dir. On bin veya 20 bin askerden oluşan kuvvettir .)

—–

1913  de , 5. Kolordu Komutanlığı’na atandı.

1915 de  , rütbesi Mirlivalığa  / Tuğ generalliğe yükseltildi. Tugay komutanı oldu.

5. Kolordu Komutanı olarak 6.8.1915   ve 13.8.1915 tarihinde  Çanakkale savaşına katılmıştır

1. Dünya Savaşı’nda Çanakkale, Kafkas ve Suriye cephelerinde savaştı. 1918’de ferikliğe /  Tüm generalliğe  yükseldi.

(Kolordu :  Genellikle 3 /4  Tümen ve savaş destek birliklerinden kurulu büyük askeri birliktir .40 bin askerden oluşur.Kolordular birleşerek Ordu’yu oluşturur.

Tugay : Komutanı Tuğgeneral’dir. Alay’dan büyük  , Tümen’den küçük , 5 bin  askerden oluşan birliktir.  2 Alay , bir karargah / kumandan, yardımcı  kol ve bölümlerinden oluşan kuruluş  ve gerekli birliklerden kurulan askeri birlik. )

—–

Mondros Mütarekesi  / 30.10.1918 de imzalandığında sağlık nedenleri ile İstanbul’da bulunuyordu.

24.12.1918 ’den 14.5.1919 ’a kadar Ferik / Tümgeneral – Korgeneral  rütbesiyle Osmanlı Devleti’nin Erkan-ı Harbiye Reisliği / Genelkurmay Başkanlığı görevinde bulundu.

—–

1. inci  Ordu Müfettişliği, Askeri Şura üyeliği, Ali Rıza Paşa ve Salih Hulusi Paşa hükümetlerinde Harbiye Nazırlığı  / Milli Savunma Bakanlığı  /Şubat – Nisan 1920 arası  yaptı. Harbiye nazırlığı sırasında Anadolu’daki millî kurtuluş hareketine silah ve cephane gönderilmesini kolaylaştırıcı bir tutum izledi.

—–

Fevzi Paşa, İstanbul’un işgalinin (16.3.1920) ardından 27.4.1920’de Ankara istasyonunda Mustafa Kemal Paşa tarafından törenle karşılandı.

Birinci dönem TBMM’ye Kozan milletvekili olarak katıldı.

3 Mayıs 1920’de Millî Savunma Bakanlığı ’na getirildi. 24 Ocak 1921’de bu görevi üzerinde kalmak kaydıyla Başbakanlık görevini de üstlendi. İkinci İnönü Savaşının zaferle sonuçlanmasının ardından 3 Nisan 1921’de rütbesi TBMM kararıyla birinci ferikliğe  / orgeneral’liğe  yükseltildi.

—–

( 26.5.1920’de İstanbul Hükümeti tarafından ulusal hareketin önderlerinden biri olarak rütbesinin kaldırılmasına, nişanlarının geri alınmasına ve idamına karar verildi. )

—–

Yunanların Temmuz 1921 de ,Kütahya, Afyonkarahisar ve Eskişehir’i ele geçirmelerinden sonra TBMM tarafından Genelkurmay Başkanlığı görevine de getirildi.

3 .8.1921’de Başvekillik, Milli Müdafaa Vekilliği / savunma bakanlığı ve Erkan-ı Harbiye Reisliği görevlerini hep birlikte yürütmeye başladı ve Sakarya Savaşı sırasında TBMM Reisi ve Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ile birlikte  cephede harekatı yönetti.

—–

14 .1.1922 de , milli  müdafaa vekilliği / savunma bakanlığı ,

9 .7.1922’de icra vekilleri heyeti reisliği görevlerinden ayrıldı ve Genelkurmay Başkanı olarak Büyük Taarruz’un askeri planlarını hazırladı.

—–

Zaferle sonuçlanan Dumlupınar Meydan Muharebesi’nin / 30.8.1922 ardından 31 Ağustos’ta rütbesi Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın önerisi  üzerine TBMM tarafından Müşirliğe  /Mareşal ‘liğe  terfi ettirildi / yükseltildi.

—–

5.8.1946 da , milletvekili seçilen Fevzi Çakmak, Demokrat Parti genel başkanı Celal Bayar’ın dönemin Cumhurbaşkanı’nın demokratik seçimlere izin vermesi için söylediği ;

—-

“ İktidara / yönetime geldikten sonra yapılan yanlışların ve yolsuzlukların hesabını sormayacağız .” demesinden sonra partisinden istifa etti.

—-

19.7.1948 de , Osman Bölükbaşı ile birlikte Millet Partisi’nin kurucu üyeleri arasında yer aldı.

—–

10 .4.1950 tarihinde  öldü.

Cenazesi 12.4.1950’de Eyüp Sultan Camiinden kaldırılırken, cenaze namazında yüzbinlerce vatandaş bulundu.

Cenazesi İstanbul’daki Eyüp Sultan Mezarlığında Küçük Hüseyin Efendi dergahı türbesine defnedildi ve ailesinin isteğiyle Ankara’daki Devlet Mezarlığı’na nakledilmedi.

Mareşal Çakmak, Fitnat Çakmak (1892-1969) ile evli ve Nigar ile Muazzez adlarında iki kız çocuk babasıydı.

——–

Kişiliği

——–

* Mareşal Fevzi Çakmak büyük bir asker, Türk ahlak ve karakterinin seçkin bir siması – yüzü , sevgi ve şefkatine – merhametine güvenilen bir komutandı.

* Kararlarındaki  isabet ve yanılmazlık, görüş ve düşünüşlerindeki mantık ve doğruluğa dayanırdı. İnandığı konuların gerekçeleri çok kuvvetliydi.

* Her türlü koşullar içinde hiçbir zaman karamsar olmamış, iyimserliğini davranış ve görünüşü ile çevresine de aşılamıştı.

* Konuşmaları sade fakat çok güçlü, pürüzsüz ve sürükleyici idi. Eleştirilerini özdeyişleriyle süslerdi.

* Çevresiyle ilişkilerinde içtenlik, dürüstlük vardı. Kin tutmazdı.

* Genç subayların özellikle kurmay subayların yetişmelerine, kişilik kazanmalarına önem verir, bu alanda çeşitli çalışmalar düzenlerdi.

Onların bağımsız  düşünceler  kazanmalarını, sorumluluk duygularının yükselmesini sağlamak için çabalardı.

* Yaşamı çok sade, yurt sevgisi sonsuzdu.

* Okumaya çok meraklı olduğundan bürosunda da bu alışkanlığını sürdürürdü.   

* Hastalandığı zamanlarda bile bürosunu terk etmez yandaki odada tedavi görür ve görevini sürdürürdü.

* Düşünceleri, önlemleri ve uygulamaları karmaşık değildi. Her problemi en basit yoldan, en doğru bir şekilde çözümler ve açıklardı.

* Otoriterdi; otoritesi korkuya değil, sevgiye dayanırdı.

* Atatürk ile karşılıklı sevgi ve saygıları sonsuz ve benzersizdir.

* Atatürk’ün inkılap / devrim  ve ilkelerini yaşamı boyunca bütün gücüyle desteklemiştir.

Eserleri

———

* Garbı / Batı Rumeli’nin Suret-i Ziya / aydınlığın örünüşü.

* Balkan Harbi’nde Garp / batı Cephesi Hakkındaki Konferanslar (1927 )

* Büyük Harpte Şark / doğu Cephesi Hareketleri (1936 )

———

SONUÇ

———

Mustafa  Fevzi Çakmak , Türk tarihinin değerlerindendir.

Yaşamının büyük kısmını asker olarak geçirmiş siyasi yaşamı  kısa sürmüştür.

Asker olarak en elverişsiz koşullarda savaşmış, politikacı olarak iktidar / yönetim ve karşıtların saldırılarına göğüs germiş, ülkesinin İkinci Dünya Harbi’ne katılmamasında önemli rol oynamıştır.

Mustafa Fevzi Çakmak , dürüstlüğü, önsezisi , bilgisi , karşılaştırma  gücü , kesin kararlılığı , cesareti ve adaletiyle kitleleri peşinden sürüklemiş, fiziki  güçlüklere katlanmış, nefsinden daima fedakarlıkta bulunmuş, çok çalışmış, birçok değerli subay ve komutan yetiştirmiş, eserlerinden bugün hala  yararlanılan, Atatürk inkılap / devrim  ve ilkelerine bağlı büyük bir asker ve çok saygın bir kişiydi.

———

Kaynak

———

Fevzi Çakmak kimdir .

Biyografi.info

ataturkhayati.com

——————————————

Büyük Türk milletinin değerli evladı ve Türk ordusunun şanlı komutanı Mareşal Mustafa Fevzi Çakmak’ı  ölümünün  69. yılında Rahmet ve  gönül  borcumla  anıyorum .

Ruhu şad, yeri cennet olsun.

İdris Kulaçoğlu . 10.4.2019  22:50 çalışma odam .