FARABİ

( ms 872 / ms 950 )

Türk Filozof / düşünür  , bilim adamı , gökbilimci, mantıkçı ve müzisyendir.

—-

Türkistan’da Farab / Otırar  yakınında küçük bir köy olan Vasic’te ms. 872 de doğdu. Tam adı: Abu Nasr al-Farabi / Ebu Nasr Muhammed bin Tahran bin Uzlug / Uzluk’tur.

Farabi  , Türkistan’ın Farab / Otrar kentinde doğduğu için Farabi  / FARABLI diye anılır.

İlk öğrenimini Farab’da, medrese – yüksek  öğrenimini Rey ve Bağdat’ta gördükten sonra, Harran’da felsefe araştırmaları Aristoteles’in yapıtlarını okuyarak gezimciler okulunun ilkelerini öğrendi.

Farabi , Avrupa’da ‘‘  Alpharabius   ‘’ olarak biliniyor.

—-

Bilgiyi arayan , aramaktan asla vazgeçmeyen , anlatmaktan sıkılmayan bir felsefecidir / düşünürdür .

Kimseye önyargı ile bakmayan ,alçak gönüllüğünü her şeyin üstünde tutan,savaşçı bir ruha sahiptir .

Babası savaşçı olamayacağını anlayınca daha 12 yaşında iken yanına kör lalasını / öğreticisini vererek ilim için Bağdat’ta gönderdi .Bağdat’ta bir arkadaşı ona Aristo’nun (mö 384 / mö 322 )    kitabını hediye etti .

Harran’a geçti ve Aristo üzerine çalışmalara başladı .

Tekrar Bağdat’a döndü.

İslamın felsefesini / düşünce ilkelerini paylaşmaya başladı.

Ahlakın temelinin bilgi olduğunu söyleyerek tasavvuf anlayışının önünü açtı .940 yılında yolu Halep’e düştü .

( Tasavvvuf : Tanrı’nın niteliğini ve evrenin oluşumunu varlık birliği anlayışıyla açıklayan dinî ve felsefi akım. ) İ.Kulaçoğlu.

Emir’in önünde kendi elleri ile yaptığı KANUN u çaldı .

Tıp’la , insan anatomisi ile ilgilendi .

Ölü askerlerin bedenlerini inceledi .

Bitkiler ile çalıştı ve faydalarını anlattı .

Bu sebeple ilk ilaç anlatımını yapmış oldu .

Eşkiyalar tarafından parası olmadığını söylediği için yol ortasında öldürüldü.

—-

Babası, Mehmed adında bir kale komutanı idi.

Böylece anadili olan Türkçe’ den başka Farsça ve Arapça’yı hristiyan hocalardan ilim dili olan Latince ve eski Yunanca’yı öğrendi.

Ebu Nasrı Farabi, Arısto’ nun (  mö 384 / mö 322 ) bütün eserlerini açıkladığı ve

 incelediği için Ustad-ı Sani , Hace-i Sani, Muallim-i Sani gibi sıfatlar almıştır.

( Sani : Sanat eseri olarak meydana getiren.

Yapan, işleyen, sanatkarca yapan .

Hace :  Çelebi, sahip, muallim, profesör, bilgin , öğretmen.

Muallim : Öğretmen .

Gisıl / Gizil : Ortaya çıkmamış özellik.

Uzlug / uzluk : Ustalık, işinin eri olma durumu , ehliyet.

Bin : Oğlu . ) İ.Kulaçoğlu.

—-

Bunlardan başka Ebu Nasri Farabi-i Türki, Hakim Farabi gisıl adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed bin Turhan bin Uzlug’dır.

Çağının ünlü bilginlerinden Ebu Bişr bin Yunus’tan Mantık, Ebu Bekr Ibn el Sarrac’dan dilbilgisi dersleri aldı.

 Mısır’ da kaldığı sürece Türk kıyafeti ile dolaşır ve Türkçe konuşurmuş.

Eski Yunanlı. filozof / düşünür ve ilim adamlarının eserlerinin Arabça’ya çevrilerek öğrenilmesi Farabi ile başlamıştır denebilir.

Önce Abbasiler , sonra Endülüs medeniyeti içinde yetişen islam bilginleri bunları Batı’ya tanıtmıştır .

Orta çağ Avrupası bu filozofu Arab dilinden, özellikle Kurtuba’lı ibn-i Rüşd’ den öğrendi. Batılı bilginler Ibn-i Rüşd’ü öğrenmek isterken Farabi‘yi okumak zorunda kaldılar.

Farabi‘nin eserlerinin yüzyıllarca Avrupa’da tanınmasının nedeni budur.Bütün Orta çağ boyunca Avrupa’da böylesine tanınan, hattâ XX. yüzyılda bile hakkında araştırmalar yapılan, eserleri yayınlanan Farabi, 950 yılında Şam‘da öldü ve Babüssagir’e defnedilmiştir.

—-

Halep’te Hemedani hükümdarı Seyfüddevle’nin konuğu oldu.

Arap ülkelerinde yaşamış, Türk kimliğini ve Türk törelerini ölünceye kadar bırakmamış olan Farabi’yi anlatan kitaplar ;

İslam aleminde Ebul Hasan el-Beyhaki,

İbn-el-Kıfti,

İbn Ebu Useybiye,

İbn el-Hallikan adlı yazarlar tarafından Farabi’nin ölümünden birkaç yüzyıl sonra gerçekleştirildi.

Ama bu yapıtlar, birer araştırma olmaktan çok, Farabi’yle ilgili söylenceleri derliyor,bir felsefeciyle değil, bir ermişi açıklıyordu.

—-

Aristotales’in ortaya attığı madde ve suret /  görünüş  kavramını hiçbir değişiklik yapmadan benimseyen, eşyanın oluşumunda, yani yaradılışta madde ve sureti iki temel ilke olarak gören Farabi’nin fiziğe ve  metafiziğe bağlıdır.

( Matafizik : Doğa – fizik ötesi . )

Buna göre, evrenin ve eşyanın özünü oluşturan dört öğe (toprak, hava, ateş, su) ilk madde olan el-aklül-faalden çıkmıştır.

( El aklül faal : Dünya’yı oluşturan ilah. insanlar için oluşturan , şekil veren, mimar. )

Söz konusu dört öğe, birbirleriyle belli ölçülerde kaynaşır, ayrışır ve içinde bulunduğumuz evreni / alemi oluştururlar.

Farabi , ilimleri sınıflandırdı .     

Ona gelinceye kadar ilimler üçyüzlü / trivium ve dört yüzlü / quadrivium diye 2 kısımda toplanıyordu .

Üç yüzlüler : Nahiv / cümle bilimi – söz dizimi , mantık.

Dört yüzlüler : Matematik , geometri , musiki ve astronomi .

* Farabi , ilimleri :

Fizik .

Matematik .

Metafizik / doğa – fizik ötesi.

olarak 3 e ayırdı.  

Onun bu tanımlaması Avrupalı bilginler tarafından kabul gördü .

—-

* Hava titreşimlerinden oluşan ses olayının ilk mantıklı – doğru düşünme sanatı ile açıklamasını yaptı. Ses titreşimlerinin dalga  uzunluğuna göre azalıp , çoğaldığını deneyler ile ispatladı.

Bu buluşu ile musiki aletlerinin yapımında gerekli olan kuralları buldu .

*Tıp alanında da çalışmalar yapan Farabi / Farablı , çeşitli ilaçlarla ilgili kitap yazdı.

—-

* Farabi , insanı tanımlarken ;

‘’ Alem / dünya , büyük insandır . İnsan , küçük alem / dünyadır . ‘’

bu iki kavramı birleştirmiştir.

Farabi’ye göre ;

İnsan  ahlakının temeli , bilgidir !

Akıl , iyiyi kötüden – doğruyu yanlıştan ancak bilgi ile ayırır.

İnsan için en yüksem erdem –  güzel nitelik olan bilgi , insan aklının çalışması sonucu elde  edilemez çünkü Tanrısaldır – doğuştandır.

* Bilimin 3 kaynağı vardır.

Duyu , akıl , bakış .

Bilimler 2 ye ayrılır ;

1 – Kurumsal – teorik – nazari bilimler.

2 – Uygulamalı – ameli bilimler.

Ahlak , siyaset , müzik , matematik uygulamalı bilimlerin içindedir.

* Toplumlarda öz bakımından 2 ye ayrılırlar;

1 – Erdemli toplumlar.

2 – Erdemsiz  toplumlar.

Bu toplumları yöneltecek en kusursuz – eksiksiz devletse , bütün insanlığı kapsayan – kucaklayan dünya devletidir.

———-

Eserleri

———-  

Farabi 43 mantık , 11 metafizik – doğa – fizik ötesi , 11 tefsir – yorumlama  olmak üzere toplam 117 adet eseri insanlığın hizmetine sunmuştur.

‘’ Medinet’-ül- Fazıla  / Model Şehir ‘’ kitabı sosyoloji ve siyaset alanında önemli eserlerdendir.

Farabi öldükten sonra bile yüzyıllarca fikirlerinin  / düşüncelerinin etkisini  sürdürmüş ve Osmanlı uleması – bilginleri tarafından da sıklıkla anılan bir ilim insanı olmuştur.

Akıl hakkında kitap. (Kitab-ün fi ’l-akl )

Mantıkta kullanılan lafızlar. (Kitabu’l-Elfaz )

Mantığa başlangıç. (Al-Tavti’a fı’1)

Mantığa giriş. (Kitab-üş müdhal fi’l-mantık )

Mantık sanatında gerekli bölümler. (Fusul-u yuhtac ileyha f’i sınaat-il-mantık )

Mantık sanatına başlamak isteyen bir kimsenin bilgi edinmek zorunda bulunduğu bütün  konulara  ait olan bölümler.  (el-Fusulu’l-Hamse )

Mantık  kitapları dergisi. (Cevami’-ü kütüb-il-mantık )

Bir ve birlik kitabı. (Kitab-ül-vahid ve’l-vahde )

İki  felsefeci arasındaki düşüncelerin uzlaştırılması.

Felsefe soruları ve cevapları. (El-mesail-ül-felsefiye ve’l-ecvibet-ü’anha )

Aristo felsefesi. (Felsefet Aristutalis )

Filozof Aristoteles ’ in amaçları . (Kitab-ül agraz-il-Hakim Aristotalis )

Platon / Eflatun felsefesi. (Kitab-u felsefet-i Eflatun )

Ele alınan kaynakların kaynakları.

Önemli sorular kitabı. (Kitab-ü uyun-il-mesail )

Hikmetlerin – Bilgilerin özleri.

Erdemli toplumların ilkeleri üstüne kitap.

Aklın anlamları.

Bilimlerin sayımı.

Küçük kıyas kitabı .( Kitab-ü kıyas sagir )

Harfler kitabı . (Kitabul-Huruf )

Yıldızlar kitabı . ( Kitab-ün-nüket fi-ma  yesihhü vela  yesihhü min ahkam-in-nücüm (Yıldızlar üzerine doğru olan ve olmayan şeyler hakkında nükteler

kitabı )

Akıl ile bilinebilenler kitabı . ( Kitabu Makulat )

Karşılaştırma – oranlama  kitabı . ( Kitabu’l-Kıyas )

Söz üzerine inceleme. (Kitâbu’l-Emkineti’l-mugalata – yanıltmaca)

Darlık – sıkıntı kitabı. ( Kitabu’l-Burhan )

İlimleri sayma kitabı. (Kitab-ve-İhsa Ulum ) 

Dereceleri –  basamakları sayma kitabı. (Meratib-ül-ulum )             

Tartışma kitabı . ( Kitabu’l-Cedel )

Bir düşünceyi anlatan bir veya birkaç cümlelik söz kitabı. ( Kitabu’l-İbare )

Giriş kitabı . ( Kitabu İsaguci )

Büyük müzik kitabı. (Kitab-ül-musiki ’l-kebir )

Müziğe giriş.( Kitab-ül-mğdhal fi ’l-musiki )

———

Kaynak

———

Serdarkalkan.com

biyografi .net ten

İdris Kulaçoğlu.