DEDEM KORKUT

KORKUT ATA

——————

Anlatılarda Dede Korkut, Dedem Korkut ve  Dede Sultan diye isimlendirilen

ve Kitab-ı Dede Korkut adlı yazmanın önsözünde Korkut Ata denilen bu kişi ,

tarihi olmaktan daha fazla  menkıbevi bir Türk Atası’dır.

( Menkıbe :  Tarihe geçmiş ünlü kimselerin yaşamları ve olağanüstü davranışlarıyla ilgili hikaye . )

—-

Dede Korkut, Nesaimü’l-Mahabbe, Şecere-i Terakime ve Yazıcı Oğlu

Selçuknamsesi  gibi eserlerde de Korkut Ata diye isimlendirilmiştir.

—-

Hikayelerden anlaşılan mevkiine –makamına – yerine  göre Dede Korkut, eski

Türk destanlarında, örnek olarak  Oğuz Destanında gördüğümüz Uluğ Türk veya

Irkıl Ata gibi, hükümdarlara öğüdler veren ak saçlı, ak sakallı, engin – sonsuz bilgili ve

tecrübeli – deneyimli , hakim – egemen Türk ihtiyarlarından biridir ki

hikayelerde, gerektikçe  keramet – ermişçe yapılan söylem ve davranışlar

gösteren bir veli –  ermiş  kişidir.

—-

Hikayelerin asıl kahramanı Dede Korkut değildir.

Fakat hikayeler biribirinden ayrı iken ikinci planda görünen bu Oğuz Atası, onlar

biraraya geldiği zaman, anlatılan bütün vakalarda vazifesi – olaylarda görevi

olan en önemli bir kişilik derecesine yükselir.

—-

Dedem  Korkut , halkın, türlü sıkıntılarını danıştığı bir hakim – egemen , Oğuz’un

zorlu düşmanlarını kuvvetsiz , zayıf  kılacak kolaylıklar bulup, bu yolda kerametler – ermişçe

söylem ve davranışlar gösteren bir veli, Oğuz’un bilicisi – bilgesidir.

—-

* Oğuz  toplumlarını gözdağı veren çeşitli düşmanları zararsız konuma koyar.

* Oğuz  toplumuna  bilgelik yapar.

* Bir isim alabilecek yararlıklar gösteren Türk çocuklarına ad  verir.

* Oğuz boyları ve Oğuz beyleri için dua eder.

* Topuz çalar , öğütler verir.

 —-

Hatta  bazı hikayeler bizzat onun tarafından anlatılıyormuş gibi gösterilir.

Onun, eski Oğuz menkıbelerini – olağanüstü yaşanmışlıkları anlatarak ,

Oğuz boyları  için destani hikayeler tertipleyerek – oluşturarak ,

çevresindeki insanlara tarihten ders alıp, vakalardaki – olaylardaki  manaya ve

manevi  hikmetlere – bilgilere  varma zevki aşılayan bir hakim – egemen olduğu

belirtilir.

Bu ifadeler – deyişler , Dede Korkut’u elindeki kolca kopuzu seslendirerek

kahramanlık destanları söyleyen, eski bir Türk ozanı gibi hayal etmemizi de –

canlandırmamızı da sağlar.

—-

Oğuz Destanı miraslarıyla – kalıtlarıyla , yeni destan vakıalarını – olaylarını İslam

inanışlarıyla birleştiren bu hikayelerde koyu müslüman bir Oğuz Atası gibi

gösterilen Dede Korkut’un tarihi bir yüz  olup olmadığı hakkında kesin

bilgimiz yoktur. Ancak onun Batı Köktürk / Göktürkleri zamanında yaşamış,

manevi rütbesi üstün bir şahsiyet – kişilik olduğu kesindir.

—-

Elimizdeki hikayelerde adı  çok sık geçen  , o kadar ki bu hikaye

kitabına kendi adını koyduran ,  şöhreti, yalnız Doğu Anadolu’da değil,

Orta-Asya Türk illerinde de asırlarca yaşayan ve bazı mukaddes – kutsal

mezarların onun mezarı olduğuna dair bir inanış uyandıran bu Türk velisinin,

tarihi -menkıbevi bir Türk hakimi veya  bir Türk ozanı hatta Kamanı / Şamanı

olması olasıdır.

—-

Bu bilgin Türk büyüğünün Köktürk / Göktürk kitabelerini yazan Yollug Tigin gibi

edebiyatçı  bir Ata / hoca  olması ve devrinin devlet büyüklerine akıl hocalığı

yapması aynı derecede olasıdır.

Tabib – doktor  Reşidüddin’in yazdığı Camiü’t- Tevarih / Tarihlerin Toplamı adlı

kitapta, Dede Korkut’un dört büyük Türk hükümdarına müşavirlik – danışmanlık

yapmış bir millet büyüğü olarak gösterilmesi bu bakımdan çok anlamlıdır.

———

Oğuzname  ve dede Korkut hikayeleri Tür edebiyatının temelidir.

Bu hikayeler kitaplığımızda mutlaka bulundurulmalı ve tüm Türk çocuklarına

öğretilmelidir.

1971 yılında Milli  Eğitim Bakanlığının 1000 temel eser tasarımında 1. temel eser olarak Muharrem Ergin Beyin    ‘’ Dede Korkut Kitabı ‘’ nın basımı yapılmıştır.

Destanlarımız  ve efsanelerimiz başlığı altında Oğuzname ve Dede Korkut

hikayerini  paylaştım .

İdris Kulaçoğlu.