MOR CEPKEN

Yörük Kadını / MOR CEPKEN..

—————————————-
Yörük kadını yaşlanıp iyice deneyim kazanınca KEZBENCE olur adı.
O, oymağın bilge kişisi, akıl danışılanıdır artık.

—-
Göçebe yörüklüğünün kadınlarına tanıdığı yüce bir haktır MOR CEPKEN.
Erkeklerin ise korkulu rüyasıdır.

—-
“Mor Cepken”, Karacaoğlan türkülerinde geçer.

Günümüzde Ege, Muğla, Antalya ve Toros yörüklüğünde yaşlı kadınlar tarafından hala  bilinir.

—-
Yörük kızlarının çeyiz bohçasına önce MOR CEPKEN” konur.

—-
Kenarları sarı simgelerle işlenmiş, yelek biçiminde, mor renkli bir giysidir.
Yörük kızları sevdikleriyle evlenirler.
Başlık parası gibi alışkanlıkları yoktur.

—-
“Mor Cepkenin” evlilikteki yeri ise, zamanı geldiğinde, darda kalan yörük kadınının erkeğine karşı kullandığı bir boşanma özgürlüğünün simgesidir.

—-
MOR renk , ihanete uğramış , aldatılmış, aşkın rengidir.

“MOR ÇATI ” adı oradan gelir.

—-
Bizler dünyaya MOR CEPKEN ’i yeterince tanıtabilseydik 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü “MOR CEPKEN Günü” olarak kutlardık.

—-
Evli yörük kadını, ihanete uğrayınca ya da kocası tarafından aşağılanıp dövülünce, bir şekilde MOR CEPKEN’i giyip herkesin görebileceği bir yere otururdu.

Bu “Ben bu herifi boşadım” demekti.

—-
O zaman akan sular durur, herkes işini gücünü bırakır.

Masal anaları ile doğum ebeleri ” MOR CEPKEN” giyen kadının çevresini alırlar. Boşadığı kocası ise evinden dışarı çıkamaz, kahveye gidemez, kimse yüzüne bakmaz.

Büyük ödün verip de karısına MOR CEPKEN ’i çıkarttıramazsa ömür ömüre dul kalacaktır.
Kimse ona dul-şaşı kızını bile vermez.

—-
GÖÇEBE YÖRÜKLÜĞÜNÜN kadınına tanıdığı hakka, özgürlüğe bakın siz!

—-
1800 yılların sonlarında NAZİLLİ KASABASININ AYDIN dağlarında, dağa çıkarak kadın hakları için savaşan “ GİZEMLİ KADIN EFE ” de bunlardan biridir.
Ege yöresinin unutulmaz bir eridir.

—-
MOR CEPKEN Ege efelerinin giydiği bir giysidir.

Buralarda efelik kadın erkek işi değil yürek işidir.

Kybele, Artemis, Tahtacı yörüklerinden bu yana kadın baştacıdır bu topraklarda.


( Osman ŞAHİN “Mor Cepken” Kitabı .Can Yayınları )

—————-

Anadolu’da yörüklerde kadın özgürdür, at biner, erkek ile birlikte yaylaya göçer, zor tabiat koşullarında dimdik uğraş verir, korkusuzdur yörük kadını.

—-

Anadolu’da kızların çeyizlerini hazırlanan her çeyiz parçası sözsüz bir edebiyattır okumasını  bilene.

Yazma oyalarının hepsinin bir manası vardır, o gün hangi oyalı yazmayı takarsa gelin ruh halini anlar diğerleri.

—-

Kilimlere  nakış eder, dokur duygularını kadın, dantel gibi emekle örer duygularını sanat eseri haline getirir. 

Özgürdür kadın , fakat gelenek ve göreneklerine sımsıkı bağlıdır Anadolu kadını, nineden toruna geçer ve asırlardır bu gelenekler sürer gider. 

Mücadeleci / uğraşıcı yapısına rağmen saftır , dokunulmamıştır  Anadolu kadını öyle ulu orta söze dökmez duygularını, yaşadıklarını, giysileri ile dokumaları ile anlatır asırlar sonrasına ne yaşadığını.

—-

Yörük kadınları kızlarının çeyizine MOR  CEPKEN  hazırlarmış ilk önce Sandığa mor cepken konulurmuş.

Maviye yakın renkte bir mor cepken dikilir, kenarlarına sırmalar işlenirmiş.

Her kadının sandığının dininde bohça içinde bir mor cepken bulunurmuş kadın ölünceye kadar o mor cepken sandıkta kalırmış.

—-

Yörük anası kızının çeyizine o mor cepkeni işlerken ;

—-

“  İnşaAllah giymek zorunda kalmazsın ” diye dualar edermiş.

—-

Gelin kız çeyizindeki mor cepkene bakarken yüreği titrer, mor cepkeni zor gününde sığınağı, kendisini ifade edecek güvencesi görürmüş.

—-

Kocası tarafından aldatılan, şiddete uğrayan, evliliğinin çekilmez hale geldiğini yüreğinde hisseden, evliliğini bitirme kararı alan kadın sandığını açar ve o mor cepkenini giyer, herkesin kendisini göreceği bir yere ortaya oturur susarmış.

—-

* Mor cepken ile  içinde bulunduğu durumu etrafına anlatmış olurmuş.

* Mor cepken giyen kadının etrafını yaşlı kadınlar sarar, onu sarmalar ve bir daha koca evine göndermez, baba evine teslim edermiş.

* Mor cepken giyen kadına kocası bir daha yaklaşamazmış, buna diğer kadınlar izin vermezmiş.

* Kadın kendi iradesi ile mor cepken giyip kocasını  boşamış olurmuş.

* Mor cepken giyen kadının boşadığı adam bir daha evlenemezmiş keza obada ona kimse  saygı duymaz , dışlanmış bir şekilde yaşarmış. Bu sebeple erkekler kadınlarına mor cepken giydirecek duruma sebebiyet vermemek için saygı duyarmış.

* Kadını koruyan ne kadar güzel bir gelenek. Mor renk ne kadar farklı bir renk.

—-

Mor menekşe ne kadar güzel bir çiçektir, saflığı ve masum aşkı  sembol  eder,  buna rağmen  hercai / kararsız – gel geç menekşe ise geçici hevesi, gelgeç duyguları ifade eder.

 Mor renk bazıları İçin gücün ve paranın rengidir bu sebeple mor rengi  seçerler.

Tüm renklerin ruh halimize yansıttığı bir enerji vardır ve her insan ayrı bir renk ile kendisini iyi hisseder ve o rengin enerjisinden farklı şekilde faydalanır.

—-

Bahar mevsiminde doğa kış uykusundan uyanıp, rengarenk çiçeklerle insanlara yaşama  sevinci ile sevgi duygusunu derinden hissettirir.

Ağaçların kuru dallarından fışkıran baş döndürücü renk ve kokudaki çiçekler, İstanbul boğazındaki  Erguvan ağaçlarının mor renklerinin  görkemi  ile baş döndürücü kokusu ile yaşama sevinci verir insana.

—-

Hep mutlu, huzurlu ve keyifli günlerde ve anlarda mor çiçekli menekşelerle, umutla,  mor renkli giysiler giymek nasip olsun.

Cepkenler sandıkta kullanılmadan, naftalin kokusu ile kalsın.

(  Nejla BILGIN )

——————–

İdris Kulaçoğlu .