TÜRK TARİHİ ve KÜLTÜRÜNE GİRİŞ 4

TÜRK  TARİHİ ve TÜRK BOYLARI

İsimlendirilmesi

—————————————–

Tarihimizde Türk isimli ilk devletimiz  TÜRÜK  BİL  FEDERASYONU/ Türk  Egemenliği  Birliğidir .

ON-OK ‘lar / Batı Hun demiştir .

(  m.ö 879 – m.s 575  dir )

Balkanlar ve Çin arasında egemen olmuşlar .

Belgeleri :

————

Yoluğ Tigin’lerin / Olayları yazanların Hoytı  Tamır  günlükleri .

Bilge Atun Uquq  ( Türük bil komutanı  m.ö 572 – m.ö 535 )

Önre  Binabaşı ( Türük bil komutanı  m.ö 530 – m.ö 493 )

Alp  Erin ( m.ö 332 )

Bağlı  devletler :

———————

1 – Altun  yiş ( Altaylar )

2 – Ökügimin  Yiş ( Urallar )

3 – Tatar – Ok / Birile  ( Tataristan , Harzem )

4 – Ok Udurkan ( Kore , Mançurya )

———————————————-

Burada  anlatacağımız Köktürkler / Göktürkler, Türk’ lerin atlı uygarlık ya da bozkır uygarlığından yerleşik uygarlığa geçiş döneminde, Türk boylarının başına geçerek hüküm sürdüler. (552-745).

—-

Asya  On – Ok  / Büyük  Hun İmparatorluğundan sonra, Türk kültürü olarak ikinci  Türk imparatorluğu niteliğinde olan Köktürk / Gök-Türk hakanlığı,

” TÜRK” sözünü  resmi devlet adı olarak benimsemekle, bütün bir millete ad vermek şerefini / onurunu – gururunu  kazanmış, Doğu Sibiryadaki Yakut Türkleri ile batıda Ogur  / Bulgar Türk’lerinin  bir kısmı dışındaki Türk asıllı bütün kütleleri kendi idaresinde birleştirmiştir.

—-

Köktürkler / Gök-Türk’ler  idari, siyasi, toplumsal  ve ekonomik  geleneklerini yaşatmışlardır.

Türk’lerin tarihinde Köktürk / Gök-Türk  oluşumunun , edebiyatının, töre ve yaşam anlayışının izleri görülmüştür.

Köktürk / Gök-Türk’lerden sonraki çağlarda, R Türkçesi  / Ogur lehçesi dışında  , bütün Türk lehçe ve ağızları Gök-Türk Türkçe’sinin damgasını taşır.

—-

( R Türkçesi : Doğu Türkçesi . ‘’ R ‘’ ile biten sözcükler ( Öküz / Ökür – Kız / Kır  gibi )

Z  Türkçesi : Batı Türkçesi . ( Ökür / Öküz – Kır / Kız gibi ses farklılığı . ) İ.Kulaçoğlu. )

—-

Doğudan batıya: Orta Asya, Türkistan, Maveraünnehir, Kuzey Hindistan, İran, Anadolu, Irak, Suriye ve Balkan Türkleri, Gök-Türk’ler yolu ile Türktür.

—-

Bizim bugün diğer Türk devlet ve topluluklarından  ayırdetmek üzere Gök-Türk  / Kök-Türk  dediğimiz bu topluluk ve devletin adı ” TÜRK ” veya ” TÜRÜK  ” idi.

Ancak, kitabelerde , kendini Köktürk / Gök-Türk olarak tanıtmıştır ki,

” GÖKE  AİT   TANRISAL  / İLAHİ   TÜRK  ”  manasına gelen bu  deyiştir . 

( Mu-kan  Kağan zamanı )

—-

Gök-Türk hakanlığı çağında, daha doğrusu  6 / 9 . yy larda  Orta Asya’da  tarihi rol oynayan toplulukların, çeşitli adlar altında gruplaşan TÖLES’ler  olduğu anlaşılmaktadır.

—-

Türkçe Töles kelimesi,  ” asıl, kök, temel ” manalarına gelmektedir.

—-
Tölesler  / Tölös, Tolis, Çincede Tie – lo, Tieh – le .

Çin kaynaklarında eski Hun boylarından olarak anılan  ve bütün Orta Asya’ya yayılmış kalabalık Türk kütleleri bütünüdür.

Sui-shuda  / Çin Sui hanedanının 581-618 yıllığı , 50 kadar boyu / aynı soydan gelenler olarak  sayılmakta ve şöyle sıralanmaktadır:

———————————————-

Bir’i Baykal gölünün kuzeyinde,

Beş’i  Tola ırmağı kuzeyinde,

Beş’i Tanrı dağları kuzey eteğinde,

Dokuz’u Altayların güneybatısında,

Dörd’ü  Kang  / Semerkant  yöresi   krallığının kuzeyinde, 

On’u Seyhun boyunda,

Dörd’ü  Hazarın doğusu ve batısında, altısı Fu-linin  / Bizans  doğusunda .

—-

Töles boylarının, taşıdıkları adlar bu gün  tamamen çözülememiş olmakla beraber, On- Ok / Hun’lardan geldikleri ve  genellikle  dil ve örflerinin Gök-Türk’lerinkinin  aynı olduğu belirtilmiştir.

—-

Bazı Çin kayıtlarına göre, Tabgaçlar devrinde (386-534), yüksek tekerlekli araba kullandıklarından dolayı  Kao-kü  / Chao-che  / yüksek tekerlek  diye adlandırılan bir kısım Töles kabileleri, diğer Türk’ler gibi kendilerini  Kurt  Atadan  türemiş kabul ederlerdi.

—-

Ayrıca, Tang-shuda / Çin Tang sülalesi 618-906 yıllığıda 15 Töles kabilesinin adlarını  verilmiştir.

Gök-Türk hakanlığı  zamanında Orta ve Doğu Asya’da gruplaşan Tölesler ile diğer ilgili bölgelerdeki topluluklar şunlardır:

———————
1. TARDUŞ ‘lar  ;

———————

Çincede Sie Yen-to, Hsieh Yen-to. Hsie/  Sir/ Yen-to = Tarduş.

Töles  boylarından bir grup Tarduş / Tar-du  Hakanın unvanı ile anılanlardır.

Batı Gök-Türkleri  / On-oklar ,  Altay’ların batısında oturmakta olup Töles’lerin en zengin ve kuvvetlileri olarak gösterilirler.

——————-
2  UYGUR’lar  ;

——————-

Töles’lerden  büyük bir toplum. Tola ırmağının kuzey sahasında yer almışlardır.

———————-
3. ON – OK  ‘lar  ;

———————-

Tarduş  diye de adlandırılan Töles grubu , Altaylardan Seyhun (Sirüderya) yakınlarına kadar uzanan geniş bölgede görünüyorlar.

Çu ırmağı – Isıkgöle göre,

Beş’i  doğuda To-lu  / sol kanat,

Beş’i  batıda Nu-çi-pi  / sağ kanat .

Adı ile 10 kabileden kurulu olup, ” Batı Gök-Türk’leri ” diye de anılmışlardır.

Türgişler, To-lulardan idiler.

Bunlardan bir kısmı  Çu-yüe / Çiğil  ve Çu-mi / Çumul  adları ile anılan Türk boyları ile birlikte 630 u takip eden yıllarda, Gök-Türk hakanlığının  duraklama  devresinde, Beş-balık civarındaki kurak bozkırlara çekilmişler ve Şa-to / Çince çöl veya Türkçe sadak  veya Çiğiller  adını almışlardır.

——————–
4. KARLUK ‘lar ;

——————–

Altayların batısında idiler.

——————
5. OĞUZ’ lar  ;

——————

630 dan sonra bu adla ortaya çıkan Töles boyları.

Selenga ırmağı – Ötüken bölgesinde oturuyorlardı.
———————–
6. Doğu Avrupada

Türk toplulukları:

———————–

Avarlar, Hazarlar, Ogurlar, Peçenekler ve  Kıpçak-Kumanlar .

——————-
7. KIRGIZ ‘lar  ;

——————-

Baykalın  batısında, Yenisey nehrinin kaynakları bölgesinde idiler.

———————-
8. BASMİL’LER   ; 

———————-

Çincede  Pa-si-mi .

İdi – Kutun’un  / hükümdarın  Türk olduğu belirtilen bu boyun , İç Asya’da  Beş-balık yöresinde görünmektedirler.

——————–
9. Kİ – TAN ‘lar ;

——————–

Dokuz-Tatar, Otuz-Tatar gibi Bin Kol / Moğol soyundan  boylar ,  doğu bölgesinde Kerulen ve Onon nehirleri  yöresinde  bulunuyorlardı.

—-
Bütün bu topluluklar, zaman zaman yer değiştirmekte, arada bir çözülen boylardan  yeni  birlikler meydana gelmekte, özetle  oynak kütleler oluşmakta  idiler.

TARDUŞ , UYGUR , ON – OK  , DOKUZ  OĞUZ  , OGUR  , HAZAR   gibi  isimler , Türk soyundan gelen kütlelerin türlü oluşumlar dolayısıyla  aldıkları adlardır. Hepsi  Türk’tür.

‘’  TÜRK  ‘’  de, bilinen manası ile önceleri belirli bir topluluğun AŞİNA  ailesi   etrafında toplananların  adı iken sonraları yaygınlaşmıştır.

—-

Köktürk / Gök-Türkler, Başbuğ ailesi olan AŞİNA  soyunun bir dişi kurttan türediğine dair o çağda pek yaygın olduğu anlaşılan söylentiler , Köktürk / Gök-Türk’ lerin erken tarihini efsanelerle karıştırmaktadır.

—-

KURT’an  TÜREME   geleneğinin, Asya Hun’ları / On – Ok ‘ları  arasında da  var olması ve Kurt  Atanın Türk’leri dar, geçilmez yollardan  aydınlığa  ulaştırdığı  / Bozkurt Destanının  anlatısının  On – Ok / Hun’larda da görülmesi, Köktürk / Gök-Türk’lerin  On – Ok / Hun’lara  bağını  ortaya koymaktadır.

—-

AŞİNA   ailesinin, yalnız bir erkek çocuk hayatta kalmak üzere, katliama / kıyıma uğramış olduğu anlatısı , Tsü-kü  / aslında Asya Hun devletinde bir unvan olan ,  adlı On – Ok  / Hun ailesine ait    MENG – SÜN / MENGÜ  tarafından kurulan Kuzey  Liang  Hun Devletinin, 439 da Tabgaçlar tarafından yıkılması olayına  bağlamak olasıdır .

Sui-shuya  / Çin yıllığı, 581-618 e  göre, bu On – Ok / Hun devletinde idareyi elinde tutan Tsü-kü  / Chü-chü’ler yok edildiği  zaman, A-shih-na  / AŞİNA  kolu , 500 ailelik bir bütün  halinde, Kan-su bölgesinden göçerek, Juan-juanlara  sığınmışlardı.

—-

Gök-Türk’ lerin  çekirdeğini  oluşturduğu  belirtilen ve Meng-sü’nün oğlu An-çu ve sonra torunu Şu’nun öldürülmesi üzerine önce  Hsi-haida iken sonra Altaylara nüfuz eden bu bütün , Chü-chüler / Tsü-kü  yolu ile de Asya Hun’larına / On Ok ‘larına  bağlanmaktadır ve hatta, bu kısa göç hareketini idare eden AŞİNA soyunun, Güney Hun tanhu’ ları yolu ile Mo-Tun’ un  ait  olduğu ünlü Tu-ko  / Tu-ku  ailesinden gelmesi kuvvetlidir . Kurt   Ata  inancı dolayısıyla Köktürk / Gök-Türk Hakanlık belgesi, altından kurt başlı sancak / tuğ  olmuştur.

MÖ 200’den günümüze Türk Devlet haritalarını gösteren videoyu izleyebilirsiniz.

TÜRK TARİHİ (Haritalarla) – History of TURKS (With Maps)

———-

Kaynak

———-

https://www.ktb.gov.tr/TR-96255/turk-kulturu.html

https://www.kulturportali.gov.tr/portal/tarihte-turk-devlet-ve-beylikleri–turkiye-disi-

https://www.atam.gov.tr/duyurular/tarih-gorusu-dunya-ve-turk-tarihi

https://islamansiklopedisi.org.tr/turk

Kazım Mirşan , Haluk Tarcan ve bu konuda çalışan değerlerimizin kitapları ,görüntülü anlatımları ve benim bilgilerim.

Türk tarihimizin kökenini / kaynağını , isimlendirilmesini ön bilgi olarak toparlamaya çabaladım .

İdris Kulaçoğlu .