DULKADIROĞLU BEYLİĞİ

 ( 1337 / 1522 )

Anadolu’nun güneyinde Elbistan ve Maraş merkez olmak üzere doğuda Harput’tan batıda Kırşehir’e, kuzeyde Bozok (Yozgat) ile Sivas’ın güneyinde Gemerek ve Gürün’den Hatay’a bağlı Hassa’ya kadar yayılan bölgede hüküm süren / egemen olan Dulkadır Türkmenleri , Oğuzlar’ın Bozok kolu , Yıldız Han soyuna bağlıdır. ( Avşar – Beydilli – Kargın ve Dulkadır ) 

—-

Mısır ve Suriye’ye sahip olan Memluk Sultanı en – Nasır Muhammed bin Kalavun, Suriye sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla Dulkadirli ailesinden Zeyneddin Karaca’ya hilat /  Kaftan – süslü elbise ve hediyeler vererek onu 1337’de Elbistan naipliğine atadı. Böylece Dulkadir Beyliği kurulmuş oldu.

( Naip : Tahtta hükümdar olmadığı zaman veya hükümdarın çocukluğu sırasında devleti yöneten kimse. ) İ.Kulaçoğlu.

—-

Dulkadir Beyliği Memluklulara  bağlı olmasına rağmen Zeyneddin Karaca Bey, Memlukluların taht kavgalarından istifade ederek / yararlanarak  bağımsız hareket etmek istedi. Böylece beyliğinin sınırlarını Halep’e doğru genişletmeye çalıştı.

Zeyneddin Karaca Bey, bir yandan topraklarını Suriye’ye doğru genişletirken bir yandan da kuzeye doğru Eretna Devleti topraklarına akınlarda bulundu. Melik Zahir unvanını alan Karaca Bey, 1348 yılında bağımsızlığını ilan etti.

11.12. 1353 de  Düldül dağı eteklerinde yapılan savaşta Memluklulara yenilen Karaca Bey, kaçmaya çalıştı ama Eretna oğlu Mehmet Bey tarafından yakalandı ve Memluklulara teslim edildi. Kahire’de idam edildi.

—-

Dülkadıroğlu Beyleri :

1 – Zeyneddin Karaca Bey dönemi ( 1337 / 1353 )

2 – Halil Bey dönemi ( 1353 / 1386 )

3 – Sevli Bey dönemi ( 1386 / 1395 )

4 – Sadaka Bey ( 1395 / 1399 )

5 – Nasreddin Mehmed Bey ( 1399 / 1442 )

( Sadaka ‘nın amca oğludur. )

6 – Süleyman Bey ( 1442 / 1454 )

7 – Melik Aslan Bey ( 1454 / 1464 )

8 – Şahbudak Bey 1.dönemi  ( 1464 / 1465  )

9 – Şehsuvar Bey ( 1464 / 1472 )

( Şahbudak’ın kardeşidir.)

10 – Şahbudak Bey 2.dönemi ( 1472 / 1480 )

11 – Alaüddevle Bozkurt Bey ( 1480  / 13.6.1515 )

12 – Şehsuvaroğlu Ali Bey ( 1515 / 1522 )

Ali Bey’in öldürülmesinden sonra Dulkadırlı ülkesi Osmanlı topraklarına katılarak Maraş merkez olmak üzere Dulkadır  eyaleti haline getirildi.

—-

Dulkadir Beyliği Memluklulara bağlı olmasına rağmen Zeyneddin Karaca Bey, Memlukluların taht kavgalarından istifade ederek / yararlanarak bağımsız hareket etmek istedi ve  beyliğinin sınırlarını Halep’e doğru genişletmeye çalıştı. Zeyneddin Karaca Bey, bir yandan topraklarını Suriye’ye doğru genişletirken bir yandan da kuzeye doğru Eretna Devleti topraklarına akınlarda bulundu. Melik Zahir unvanını alan Karaca Bey, 1348 yılında bağımsızlığını ilan etti.

1353 yılında Memluklulara yenilen Karaca Bey, Kahire’de idam edildi.

—-

Zeyneddin Karaca Bey’in idam edilmesinden sonra yerine oğlu Halil Bey Dulkadir Beyi oldu.

1353 yılından 1386 yılına kadar Dulkadir Beyi olan Halil Bey zamanında, beyliğin hudutları  Zamantı’dan / Pınarbaşı ‘dan  Harput’a kadar genişledi. Halil Bey de babasının politikasını / siyasetini  takip ederek bağımsızlığını ilan etmek istedi ise de Memluklular buna izin vermediler.

Dulkadir Beyliği’ne fitne / ara bozmak – karışıklık – kargaşa sokarak Halil Bey’i 1386’da kendi yakınlarına öldürttüler.

—-

Halil Bey’in öldürülmesinden sonra Dulkadir Beyliği’nin başına Sevli Bey geçti. Sevli Bey zamanında Memluklular, Dulkadir Beyliği arazisine hakim / egemen olmak istediler. Bu yüzden iki taraf arasında birçok savaş oldu. Dulkadirlilerin bu savaşlarda başarılı olmaları nedeniyle Memluklu Sultanı Berkuk, Sevli Bey’in beyliğini tanımak zorunda kaldı.

Sevli Bey topraklarını genişletmek için Memluklu topraklarına ve Kilikya Ermenileri üzerine akınlar yaptı. Sevli Beyin Memluklular için tehlikeli olmaya başladığını gören Memluk sultanı  Berkuk, 1398 yılında bir suikast düzenleterek onu ortadan kaldırdı.

—-

1395 de ,Memlük sultanının tasvibiyle / onayı – uygun görmesi ile Sevli Bey’in  oğlu Sadaka başa geçti. Ancak amcasının oğlu Nasreddin Mehmed Bey taht için kendisiyle amansız bir mücadeleye / uğraşa  girişti. Nihayet / sonunda Osmanlı Padişahı Yıldırım Bayezid duruma müdahale ederek / karışarak 1399 yazında Sadaka’yı Elbistan’dan sürüp beyliğin başına Nasreddin Mehmed Bey’i getirdi.

1399 yılında Nasreddin Mehmet Bey , Osmanlılardan yardım alırken bir yandan da Memluklularla dostane ilişkiler kurdu.  

Nasreddin Bey , oğlu Süleyman’ı Çelebi Mehmed’in yardımına göndererek onun tek başına tahtı ele geçirmesine yardımcı oldu.

Nasreddin Bey , amcası Sevli Bey’in aksine 1400 yılında Sivas’ı kuşatan Timur kuvvetlerine karşı tavır takındı. Sivas’ın düşmesinden sonra Timur, oğlu Şahruh Mirza’yı Mehmed Bey’den intikam almak için Elbistan’a yolladığı gibi ertesi yıl Suriye seferinden dönüşte Halep civarında Tedmür yakınlarında kışlayan Dulkadır Türkmenleri üzerine baskın yaptırdı.

Uzun yıllar Dulkadir Beyi olan Nasreddin Mehmet Bey 1442 yılında öldü.

—-

1442 de ,Nasreddin Mehmed Bey’in ölümünden sonra Dulkadir Beyliği’nin başına Süleyman Bey geçti.

Onun zamanında Dulkadir Osmanlı ilişkileri gelişti.

Süleyman Bey kızı Sitti Mükrime Hatun’u 2. Murad’ın oğlu 2. Mehmed’e / Fatih Sultan Mehmet’e diğer kızını da Memluk Sultanı Zahir Çakmak’a verdi. İki büyük devletle akrabalık bağı kurarak beyliğini Karamanoğullarına ve Akkoyunlulara karşı savunmak için destek sağladı.

Alaüddevle Bozkurt Bey’in babası olan Süleyman Bey, Maraş’ta bulunan Ulu Camii’yi yaptırdı.

Süleyman Bey’in 1454 yılında ölümünden sonra yerine oğlu Melik Arslan, Dulkadir Bey’i oldu.

Onun zamanında Dulkadirliler ile Akkoyunlular arasında savaşlar çıktı. Dulkadirlilerin elinde bulunan Harput (Elazığ) Uzun Hasan tarafından alındı ve Dulkadirlilerin başkenti Elbistan, Akkoyunlu ordusu tarafından tahrip edildi / yıkıma uğratıldı. Memluklu Devleti ile arası açılan Melik Arslan Bey, Memluklu Sultam Hoşkadem’in bir fedaisi tarafından Elbistan’da camide ibadet ederken 1465’de öldürüldü.

—-

1465 de , Melik Arslan’ın öldürülmesinden sonra kardeşi Şahbudak Bey Dulkadir Bey’i oldu.

Ancak kardeşinin öldürülmesinde rolü olduğu gerekçesiyle kendisine halk tarafından itibar edilmedi / saygı görmedi. Bu arada Fatih’in desteğini sağlayan Şehsuvar Bey, Dulkadir Beyliğini 1466’da ele geçirdi.

Şahsuvar Bey, üzerine gönderilen üç Memluklu ordusunu mağlup etti / yendi.

Şehsuvar Bey, kazandığı zaferlere güvenerek Osmanlılara cephe aldı. Bunun üzerine Fatih sağladığı desteği çekti. Bu yüzden Şehsuvar Bey, Memluklulara karşı direnemedi ve 1472 yılında yakalanarak Kahire’ye götürüldü. Memluklu Sultanı Kayıtbay’ın emriyle Züveyle Kapısında aynı yılda idam edildi.

—-

Memluk Sultanı Kayıtbay’ın desteği ile Şahbudak Bey ikinci kez Dulkadir Beyi olarak tayin edildi / atandı. Ancak Osmanlı Sultanı Fatih, yanında bulundurduğu Şahbudak Bey’in kardeşi Alaüddevle Bozkurt Bey’e destek vererek Onun Dulkadir Beyliği’ni 1480’de ele geçirmesini sağladı.

Alaüddevle Bozkurt Bey, ilk yıllarında, Osmanlı’ların yanında yer aldı. Üzerine gönderilen Memluk Ordularını mağlup etti / yendi. Dulkadir Beyliği yüzünden Osmanlı-Memlük ilişkileri bozuldu. Çukurova’da hakimiyet mücadelesi / egemenlik uğraşı yüzünden başlayan Osmanlı-Memlük savaşları 1485-1491 yılları arasında devam etti. Alaüddevle Bey, kızı Ayşe’yi 2. Bayezit’e verdi. Bu evlilikten Yavuz doğdu. Böylece Alaüddevle Bozkurt Bey, Yavuz’un dedesi oldu.

Alaüddevle Bozkurt Bey, Memlük ve Osmanlı toprakları arasında kalan beyliğinin devam edebilmesi için her iki devlet ile de yakın ilişkiler içine girdi. İzlediği denge politikası ile uzun yıllar beyliğin başında bulundu.

1501’de Tebriz’de kurulan Türk Safevi Devleti ile uğraşmak zorunda kaldı. Safevi hükümdarı Şah İsmail Anadolu’yu ele geçirmek istiyordu.

Dulkadir topraklarına giren Şah İsmail 1507 yılında Elbistan’ı aldı ve burayı baştanbaşa yıkıma uğratarak  Maraş’ı da ele geçirdi. Şah İsmail’in çekilmesinden sonra Alaüddevle Bey Maraş ve Elbistan’ı yeniden ele geçirdi. Ancak Elbistan öyle yıkıma uğratılmıştı ki bu yüzden başkenti Maraş’a taşıdı. Bundan sonra Alaüddevle Bey, Osmanlılara karşı Memlukluların yanında yer almaya başladı. Hatta, ezeli düşmanı Şah İsmail’in üzerine Yavuz’un düzenlediği Çaldıran Seferi’ne çağrıldığı halde katılmadığı gibi Şah İsmail ile de ittifak kurdu / anlaştı. Alaüddevle Bey, Yavuz’un yanında bulunan kardeşi Şehsuvar Beylin oğlu Ali Bey’in Osmanlılar tarafından desteklenmesini hoş görmüyordu. Bu yüzden Çaldıran Savaşı’na giden Osmanlı ordusunun iaşe / yedirip – içirme yollarını keserek teçhizatlarını/savaş aletlerini  yağmalattırdı.

Yavuz Sultan Selim 1514 yılında kazanılan Çaldıran zaferinden sonra Dulkadir Beyliğini ortadan kaldırmak için harekete geçti.

Kayseri sancak beyliğine getirilen Şehsuvaroğlu Ali Bey’e Dulkadir toprakları alındığı takdirde kendisine verileceği sözünü verdi.

1515 ‘te Ali Bey ve Rumeli Beylerbeyi Sinan Paşa, Alaüddevle Bey üzerine gönderildi. 13.6.1515’te Göksun yakınlarında Turna Dağında Osmanlılar ile Dulkadirliler arasında yapılan savaşta Alaüddevle Bey yenilerek dört oğlu ile birlikte idam edildi.

Böylece Dulkadiroğulları Beyliği fiilen sona erdi.

Yaklaşık 180 yıl devam eden Dulkadiroğulları Beyliği, Osmanlıların, Anadolu’da sınırlarına kattıkları son beyliktir.

Dulkadiroğulları Beyliği; Kırşehir-Bozok-Kayseri-Pınarbaşı, Elbistan, Harput-Maraş-Kadirli-Antep gibi geniş bir alanda hakimiyet sürmüştü. Sözü edilen bu şehirlerde Dulkadiroğullarından kalma birçok camii, kale, medrese, mescit gibi  eserlere rastlanmaktadır.

————

Kaynakça

————

www.dulkadiroglu.bel.tr/i/dulkadiroglu-hakkinda.html   

https://islamansiklopedisi.org.tr/dulkadirogullari

İdris Kulaçoğlu . 26.2.2021 çalışma odam 23:35