ÇEPNİ ‘LER / Oğuz boylarından

ÇEPNİ ’LER / Çetmi ‘ler

24 Oğuz boyundan bir tanesidir.

Oğuzlar + Üç oklar + Gökhan + ÇEPNİ .

Çepnilerin ongunu  / simgesi  “ SUNGUR  KUŞU ‘’ dur .  

Doğan türünün en yırtıcılarındandır.

(“Çepni”, “Çetme”, “Çetmi”, “Çitme”)

————-

ÇEPNİ  ADI                                                                                         

————–

Çepni boyunun özelliği ” nerde yağu görse orda savaşır ” olarak anlatılmaktadır. Onların haksızlıklara karşı gelen ve savaşçı karakterleri vardır.

—-

Çepni isminin yer aldığı ilk yazılı metin, Büyük Türk bilginlerinden biri olan Kaşgarlı Mahmud’un 1070 yılında kaleme aldığı Divanü Lügati’t-Türk isimli eserdir.

 —-

14. yüzyılda Çepni adı, Ebu Hayyan’ın, Kitabul-Idrak li-Lisanil Etrak adlı eserinde “ Çepni-kabiletün minet-Türk ” şeklinde geçer.

Eserde, Türk boylarından sadece Kınık’ larla  Çepni’lerden söz edilmektedir. Bu bilgi 14. yüzyılda Çepnilerin sadece Anadolu’da değil, Mısır’da bile tanındığını göstermesi bakımından çok önemlidir.

—-

15. yüzyılda Yazıcıoğlu Ali, Reşüdüddin’den bazı değişiklikler yaparak Türkçeye çevirdiği  ve “ Tarih-i Al-i Selçuk ” adlı eserinin baş tarafına aldığı Oğuzname’de Çepni’ler  eserin “ Oğuz Han’ın Torunlarının Adlarının  Manası ve Damgalan ve Kuşlarının Zikri / anılması ” adlı bölümde Oğuz’un yirmi dört torununun adları, adlarının anlamları, damgaları ve kuşları belirtilmiştir.

Bu kaynakta Çepni, Oğuz’un on altıncı torunu olarak gösterilmiş, Çepni’nin anlamının “ cesur ”, kuşunun “devlet kuşu  /  HÜMAY    olduğu belirtildikten sonra, damgasının şekli verilmiştir.

(Çepni : savaşan, mert, yiğit, asi, cesur.)İ.Kulaçoğlu.

—-

On yedinci yüzyılda Katip Çelebi, ‘’ Cihannuma / Dünya haritası – coğrafyası  ‘’ adlı coğrafya kitabında Çepni’lerden söz ederken dillerinin Türkçe-Farsça karışık bir şey olduğunu söyler.

—-

Gyula  Nemeth “ Çepni ” adının Kırgızca çep / kalkan  ve Türkçe çeper /duvar, çit, parmaklık kelimeleriyle ilgili olduğunu ileri sürmüştür.

 Ona göre Çepni adı kök bakımından “ koruyucu  / birlik ve özellikle “ sınır koruyucu  / birlik ” anlamına gelmektedir.

Çepni adındaki  ‘’ ni  ‘’ eki  Beçenek-Beçene-beçe adlarında gördüğümüz -ne, -na, -ne, -ni, -nu, -nü ekiyle birleştirilebilir.

Aynı eke Çağatayca  ‘’  tuzni buzağı ‘’  kelimesinde de rastlanmaktadır.

—-

Kafesoğlu ‘ da ;

“ Eski Türk boylarının adları boyun siyasi ve sosyal  özelliklerini meydana koymaktadır.”

dedikten sonra Çepni’yi, askeri  oluşum  ve unvanlarla ilgili olan Çor, Yula, Kapan, Külbey, Yabuka, Yeney,  Taryan,  Iğdir,  Buka,  Tarduş vb. isimlerle birlikte bu gruba katmakta  ve Çepni adının askeri ve siyasi özellik taşıdığını belirtmektedir.

—-

Geybullaev ‘ de ;

Azerbaycan’ın Şamaha bölgesinde Çepni kelimesiyle bağlantılı  17 yer adı bulunduğu bildiriyor.

Bunlardan Çepli, Cabani, Çapni şeklinde olanlar Zangezur ve Kuba bölgelerindedir.

Kazak şehrinin  Daşsalahlı Bölgesinde Çepli adlı bir yer bulunmaktadır.

—-

Soltanşah Ataniyazov ;  

‘’  Şecere / soyağacı ‘’ adlı eserinde Kaşgarlı, Reşidededin, Yazıcıoğlu ve Ebülgazi’den, bizim de yukarıya aldığımız bilgileri aktardıktan ve bunlara Salar Baba’nın görüşlerini ekledikten sonra Çepni kelimesinin  köken bilimi  üzerinde durur ve bu bilim adamlarının güzel  düşüncelerini  inkar etmediğini / yok saymadığını ama  Çepni adının eski Türk sözü olan ve “ küçük grup ”, “ sürü ” anlamındaki “ çep ”,  sözünden türediğini de bilmemiz gerektiğini söyler.

Daha sonra Çepni’ lerin tarihi hakkında kısaca bilgi vererek, Selçuk’lular döneminde ( 11 .yy ) bunların büyük bir bölümünün İran’a, Türkiye’ye Kafkasya’ya ve Irak’a geçtiklerini, Türkmenistan’da Alili, Ata. Göklen, Hatap ve Hıdırili boylarıyla Çepbe, Çovdur ve Ersarıların Çepek, Burkazların Çepbece diyen aşiretlerinin kadim / eski  Cepni’ lerle aynı kökten gelmelerinin olası  olduğunu belirtir.

———————-

Çepniler Anadolu’ya ilk olarak  Danişment  Gazi önderliğinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu döneminde gelmişlerdir.

—-

Çepniler’den önemli bir bölümü  Hacı Bektaş-ı Veli’nin  müridi / dilek  isteyeni oldu.

—-

Karadeniz Bölgesinde Çepniler, ilk defa Sinop ilimizde görülmüşlerdir.

Çepniler, Sinop’ta 13. yüzyılın sonlarına doğru Trabzon Rum’larını  ağır bir yenilgiye uğratıp, sürekli Doğu Karadeniz’e doğru akın etmişlerdir.

Genel olarak Samsun, Amasya, Tokat ve Ordu gibi illerimizin ilçelerinde hüküm süren / egemen olan Tacettinoğulları, Hacıemiroğulları, Kubatoğulları gibi tarihte “ Canik Beylikleri ” olarak geçen zaman içinde ortadan kalkan bu beylikleri Çepniler kurmuşlardır.

—-

Hacıemiroğulları Giresun’u 1397’de fethetmiştir.

Hacıemiroğulları Trabzon Rum ‘ları ile  Doğu Karadeniz’de çetin mücadeleye / uğraşa  girmiş, Çepniler Rumlara ağır kayıplar verdirmiş, defalarca Trabzon’da Rumların evlerini yakmış, Maçka’yı talan etmişlerdir.

Emiroğulları beyliğinin kurucusu Emir Bey , onun oğluda Süleyman Bey’dir.

—-

İkinci kalabalık Çepni grubu  / Harşit Çepnileri  Kürtün’den, Harşit Çayı üzerinden genel olarak Giresun’un Merkezi ile Artvin arasındaki sahaya yayılmışlardır.

—-

Çepnilerin en önemli inanç önderlerinden biri Güvenç Abdal Hazretleri’dir.

Güvenç Abdal’ın makamı Gümüşhane, Kürtün, Güvendi yaylasında bulunur.

Çepniler 1461’de Fatih Sultan Mehmed’in Trabzon’u fethini kolaylaştırmışlardır.

Çepniler 1461’den sonra bilhassa Doğu Karadeniz’de tımarlık, dirlik vs almışlar, vergiden ayrı –özgür tutulmuşlardır.

—-

1515 Osmanlı tahrir / kayıt defterinde Ordu–Gürgentepe-Mesudiye-Giresun-Dereli-Görele-Kürtün-Torul-Şalpazarı-Vakfıkebir-Trabzon Merkez arasında kalan bölgeye Vilayet-i  Çepni denmiştir.

—-

Çepniler Osmanlının zayıfladığı dönemlerde Trabzon’un Doğusuna ve Rize’ye doğru uzanmışlar ,oradaki Laz Beyleriyle  uğraşa  girişmişler, uzun  uğraşlar  sonucu Sürmene’ye, Of’a, İyidere’ye, İkizdere’ye, Kalkandere’ye, Rize’ye ve hatta Artvin ve Batum’a varana kadar yer-yurt edinmişlerdir.

—-

Ordu/Fatsa’da Gürcü’ lerin  , söz ve davranışlarına dikkat etmemelerine  karşı bölgedeki Türk Halkını koruyan yiğit Hekimoğlu İbrahim adını tarihe yazdırmıştır.

—-

Samsun ve Rize arasında Pontusçuluk  etkinliklerini yürüten ve  Türk’leri katleden Rumları Giresunlu Topal Osman Ağa  önderliğindeki Çepniler yoketmişlerdir.

( M.Kemal ; Kürt devleti kurmak isteyene ;  ‘’ Size Topal Osman’ı gönderiyorum ! ‘’ demiştir . İdris Kulaçoğlu )

—-

Çepniler, tarihte büyük Safevi Hükümdarı Şah İsmail’in ve Ulu Önder Atatürk’ün korumacılığını  yapmışlardır. (Çepni Beyi Topal Osman Ağa ilk muhafız / koruma  alayı komutanıdır.)

Pontus hayallerine darbe vuran Topal Osman Ağa öncülüğünde Çepniler Kürt Koçgiri Ayaklanmasını bastırmışlardır.

—-

Milli Mücadele / uğraş dönemine Çepni Kahramanı  Emiroğullarından Rizeli İpsiz Recep Emice ve silahlı yiğitleri damga vurmuşlardır.

—-

Çepni Beyi  Topal Osman Ağa ve Çepni Kahramanı Tirebolulu Hüseyin Avni Alparslan , çoğunluğu Çepni Türk’ lerinden oluşmuş 42. ve 47. Gönüllü Giresun Alaylarının başında Sakarya Savaşına girmişler ve savaşı kazanılmasını sağlamışlar, bu hususta yeni kurulan Türk Devletinin ve bütün Türk Milletinin gücünü düşmana göstermişlerdir.

—-

Karadeniz’de en çok Çepni  Giresun-Gümüşhane-Ordu-Trabzon-Bayburt-Samsun ve Rize’de vardır.

Güneydoğu’da en çok Çepni Gaziantep’te vardır.

Doğu’da en çok Çepni Van’da vardır.

Ege’de en çok Çepni Balıkesir’de, İzmir’de ve Manisa’da vardır.

Bu iller harici / dışındaki Çepniler ;

İstanbul’da, Artvin’de, Kocaeli’de, Bursa’da, Aydın’da, Çorum’da, Sivas’ta, Kayseri’de, Tokat’ta, Aksaray’da, Konya’da, Afyon’da, Şanlıurfa’da, Çanakkale’de, Kastamonu’da, Amasya’da, Yozgat’ta, Bolu’da, Düzce’de ve Sakarya’da vardır.

Ülke sınırları dışında Balkanlarda, Suriye’de, İran’da ve Ata Vatan Türkistan’da Çepni’ler vardır.

Osmanlı devleti kurulmadan önce Sarı Saltuk ve İzzeddin Keykavusla birlikte Deliorman ve Dobruca bölgelerine geçen Türkmenler Çepni boyundandır.

Deliorman ve Dobrucadaki bu Çepniler hem yerel Kıpçak ve Peçenek halklarıyla hem de daha sonra gelen diğer Türkmen boylarıyla karışmışlar ve Çepnililik bilincini yitirmişlerdir. Ancak Çepni inancı olan Bektaşiliği devam ettirmektedirler.

——————

ÇEPNİ ‘ LERDE 

İNANÇ .

——————-

Türkiye’deki Çepni’ler  genel  olarak  İslamiyet’e inanırlar.

 Karadeniz Çepni’leri genel olarak Sünni / Hanefi  mezheplidir.

 Ege Çepni’ leri genel olarak Alevi mezheplidir.

 Gaziantep Çepni’leri genel olarak Alevi mezheplidir.

 Doğu Çepnileri  / Küre  sünniler  genel olarak Sünni / Şafi  mezheplidir.

————————

Ülke sınırlarımız

dışındaki  Çepni’ler

————————

Suriye’deki Çepni’ler genel olarak Alevi mezheplidirler.

İran’daki Çepni’ ler  / Küre sünniler  Sünni / Şafi  mezheplidirler.

Balkanlardaki Çepni’ler genel olarak Gagauz Türk’leriyle etkileşim içinde olup Hristiyanlaşmışlardır.

Türkmenistan Çepni’leri  Sünni / Hanefi  mezheplidir.

—————————

ÇEPNİ  BOYUNUN

BEYLİK ve DEVLETLER

—————————

Danışmentliler Devleti

 Tacettinoğulları Beyliği

 Hacıemiroğulları Beyliği

 Karesioğulları Beyliği

 Kubatoğulları Beyliği

 Dobruca Beyliği(Balkanlarda)

—————————–

ÇEPNİ  BOYUNUN

etkin rol oynadığı

büyük imparatorluklar

——————————

Büyük Selçuklu İmparatorluğu / Anadolu’nun fethi ve Türk-İslam yurdu haline getirilmesi.

 Safevi İmparatorluğu .Kuruluş, Ordu .

 Osmanlı İmparatorluğu / Trabzon’un fethi ve Doğu Karadeniz’in Türkleştirilip, İslamlaştırılması Çepni Türk’leri sayesinde olmuştur.

———————–

ÇEPNİ  BOYUNUN

ETKİNLİĞİ  

———————–

Anadolu’nun ve de özellikle Doğu Karadeniz’in Oğuz Türk yurdu haline getirilmesi.

 Trabzon’un Osmanlı tarafından fethi.

 Sakarya Savaşının kazanılmasına katkı sağlamaları.

Pontus ve Ermeni çetelerin  yok  edilmesi.

 Koçgiri İsyanının bastırılması.

Atatürk’e gerçekleştirilen suikast girişimlerinin engellenmesi.

Kaynaklar:

————-

Prof. Faruk Sümer / Çepniler

Süleyman Pekin / Harşit Havzasında Çepniler

Cahit Çepnioğlu / Oğuz Çepni Boyu

Teoman Alparslan / Gerçeği Öldüren 28 Kurşun

———————-

Ailemin kökeni Emiroğullarıdır.

İdris Kulaçoğlu .25.2.2021 çalışma odam .

İdris Kulaçoğlu . 31.1.2019  09:41 çalışma odam