TARYAT / TERHİN YAZITI

Moğolistan’ın Arhangay ilinin Doloon Mod bölgesindeki Terhin Irmağı’nın yakınlarında bulunan Orhun alfabesi ile yazılan Uygur yazıtlarıdır.

—-

Uygur Kağanı Kutlug Tiginin oğlu   MOYUN-ÇOR / BAYAN ÇOR adına BÖKE TUTAM tarafından ms. 753  de yazılmıştır …. 

Yazıtta Bayan Çor Kağan kendisinden ” İl İtmiş Bilge Kağan ” unvanıyla bahsetmektedir.

Yazıtın parçaları bugün Ulan Batur’daki Moğol Arkeoloji Enstitüsünde sergilenmektedir.

—-

Tariat yazıtı, hem Uygur Kağanlığı yazıtları hem de bütün eski Türk yazıtları içerisinde ayrı bir yere sahiptir.

Özellikle askerlik düzeni, boyların dağılımı ve diğer yazıtlarda adları geçmeyen çeşitli Türk boylarından söz edilmesi yazıtın değerini artırmaktadır.

( Erhan Aydın )

—-

Yazıtın dört yüzü de runik harfli metinlerle kaplı olup doğu ve batı yüzünde 9 ar, güney ve kuzey yüzlerinde 6 şar  satır ile 30 satırdan oluşmuştur. 

Kaidesi / altlığı  Kamlumbağa şeklindedir .

Kaide satırı ile 31 satırdır.

—-

Ayrıca Tariat Yazıtı’nın doğu yüzünün 6, 7, 8 ve 9 satırları ile Şine Usu Yazıtı’nın kuzey yüzünün 6, 8, 9 ve 10. satırlarında anlatılan olayların birbirine benzemesi, aynı Kağan tarafından diktirilmiş olmasına kanıt sağlamaktadır.

Yazıtta Bayan Çor, yazıtların doğu yüzünde, babasının öldürülmesinden sonra devlet içerisinde oluşan iç karışıklıklar ve taht için ağabeyi Tay Bilge Tutuk’u destekleyen boylarla yaptığı savaşları anlatmaktadır.

Bu boylar arasında, metinden anladığımız kadarıyla Bayan Çor’un en fazla mücadele ettiği / uğraştığı boy Tatarlardır.

Bu durum bazı tarihçiler tarafından, Uygur Kağanlığı’nın aslında  Türk Kağanlığı’nın bir devamı olduğunu , iki farklı devletten çok saltanat uruğunun / soyunun  bir  çeşit  darbe ile Aşina’dan , Yaglakar uruğuna / soyuna geçtiğinin bir göstergesi olarak görülmüştür.

( Uruğ : Uruğlar birleşerek ‘’ BOY ‘’ u oluştururlar . )

TARYAT YAZI DİLİ

———————-

Taryat yazıtının söz varlığının ana tabakasını Orhon yazıtları ve eski Uygur yazmalarıyla ortak sözcükler oluşturmaktadır:

Bodun : Halk

Yağı : Düşman

Kon : Koyun

Kan : Ata

Sünüş : Savaşmak

Eçü : Amca

Apa : Atalar

Yorı : hücum etmek, askeri sefere çıkmak

Kisre : Arkada , sonra

 Bitig : yazı

Biti : Yazmak

Küç berür : Güç verir

Ügüz : nehir

Sanç : Darbe indirmek

İlgerü : İleri , ileride

Biçin : Maymun

Kazğan : Kazanmak

ıduk  : kutsal

Olur : oturmak

Bar : gitmek

Teŋri  / Tengri : gökyüzü , Tanrı, Allah

 Yılan : yılan

Bulğa : karışdırmak

içgir  : İtaat , altına almak ,  dahil etmek

 —

Taryat yazıtındaki sözcüklerin az bir kısmı Orhon yazıtlarında kullanılmış olsa da eski Uygur yazmalarında bu sözcükler görülmez:

Kurıya : geriye

 Seŋüt /  Seŋün : general

Yabğu : yabgu  , rütbe

Etin : düzelmek, yapılmak

 yış : orman / yasa

Taryat yazıtındaki sözcüklerin diğer kısmı Orhon yazıtlarında geçmese de eski Uygur yazmalarında kullanılmıştır:

Ata : adlandırmak

Atan : adlanmak

 Yumşa : yollamak

Takı : dahi, da, de

Takığu : tavuk

Küsgü : sıçan

Belgü :işaret

Köç : göç etmek

Örgin : taht

isig  : sıcak

kadır  : sert, heybetli, korkunç

Orhon ve eski Uygur metinlerinde kullanılmamış, Taryat yazıtına ait sözcükler de var:

toklu : sert

 Yılla : yıl geçirmek

tarığlağ  : tarla,

 Yası : yassı

çıt  : duvar, çit

turğak  : duracak

———

SONUÇ

———

Araştırılan 101 sözcüğün 63’ü hem Orhon yazıtları hem de Uygur yazmalarında geçer.

Yalnızca 6 sözcük Orhon katmanını, 16 sözcükse Uygur katmanını oluşturur.

Yalnızca Taryat yazıtına mahsus 16 sözcük vardır.

Böylece Taryat yazıtının söz varlığının %62.3’ünü  eski Türk yazıtları için ortak  sözcükler, %16’sını kendine has sözcükler, %16’sını eski Uygur sözcükleri ve yalnızca %6’sını Göktürklerle ortak sözcükler oluşturur.

Yani Taryat yazıtının söz varlığı çoğunlukla eski Türkçe için ortak sözcüklerden ibarettir.

Yazıtın söz varlığında Orhon ve Uygur katmanlarının paydası  onun dilinin aynı alfabeyle yazılmış olduğu Göktürk yazıtlarına değil de etnik kökence daha yakın olduğu eski Uygur yazmalarına benzediğini gösterir.

—-

UYGUR DÖNEMİNE  ait bitigler / yazıt – Kitabe – Bengütaş / sonsuz taş şunlardır:    

1. Taryat

2. Şine-Usu

3. Tes

4.Somon-Sevrey

5.Suci

6.Karabalgasun

7.Ar Hanin

8.Gürbelcin

9.Somon-Tes

10. Mutrın Temdeg.  dir. 

İdris Kulaçoğlu . 27.12.2012 çalışma odam .

——————-

DOĞU TARAFI

——————-

1 – Yollug / kutlu – talihli Kağan … Bumin Kağan , 3 Kağan olurmış / oturmuş , eki  yüzyıl  olurmış / oturmuşlar.

2 – Bodunı / halkı  akıza barmış / çıkıp gitmiş. Uçuz  kölke / göle atlıgın / atlı olarak töke barmış / varmış / ünlülerini döküvermiş.

( Uçuz : ucuz – kolay – hafif .

3 – Eçüm  apam / / Atalarım sekiz  on yıl olurmış / 80 yıl hüküm  sürmüş – egemen olmuş . / Tahtta oturmuşlar.

Ötüken eli , Tegresi eli ikin ara / Ötüken ülkesi  , Tegresi ülkesi ikisi arasında Orkun ögüz de  / Orhun nehrinde . / Ötüken  halkı, Tegires halkı ikisi arasında Orkun nehrinde.

4 – Elig Şine – Usu yıl olurmuş / 50 yıl hüküm sürmüş orada . Yıl barmış / varmış.

Atımın üze Kök / Gök  Tengri / adımdan – sanımdan , yukarıda  mavi gök , asra yagız  yir bana  / aşağıda  yağız yer / kızıl ile siyah arası renkli yer bana .

5 – Özim  / kendim Öngre  bınga başı atandım Şine –Usu / Kendim , binbaşı / komutan olarak atandım .

Sekiz otuz yaşıma / 28 yaşımda , yılan yılka Türk elin anta bulgadım / Yılan yılında ( ms. 741 ) Türk ülkesini karıştırdım. Anta  artatdım / Orada bozguna uğrattım . / Yirmi sekiz yaşımda yılan yılında Türk devletini orada karıştırdım, orada dağıttım.

6 – Atlıgın yamaşdı bınga yorıttı / Atlılar katıldı ,bin harekete geçti / ileri gelenleri ile bize katıldı . Bin kişi gönderdi .

Ozmış Tigin Odurgan’ta yorıyur tidi anı algıl tidi . / Ozmış Tigin Odurgandan yürüyor  dedi . Onu al – gel dedi . / Ozmış tigin Odurgana saldıracak, dedi.

7 – Kutlug Yabgu kan bolmış tiyin işitip irtim. / Kutlug Yabgu doğu bölümünde Han olmuş diye işitip , eriştim .

Kara Kum aşmış , kögürde kömür tagda yar ögüz’de , üç tuglıg Türk bodunka  yetinç  ay tört yigirmike . / Kara Kumu aşmış , Kögür ‘de Kömür – tagda ( ve ) yar ögüz’de , üç tuglıg Türk halkına yedinci ayın ondördünde .

8 – Anta  tokıtdırdım / Orada dövdürdüm. Kanın altım , anta botlu./ Hanını

( esir) aldım .Orada yok oldu. ( öldü )

Türk bodunıg anta  içgertim anta yana . / Türk halkını orada boyun eğdirdim.

9 – Takı ozmış Tigin kan boltı / Ve Ozmış Tigin Han oldu .

Kony yılka yorıdum. / Koyun (  ms.743 ) yılında ( üzerine ) yürüdüm .

———————
GÜNEY  TARAFI
———————

1-ekinti ( süngüş engilki ) ay altı yangıka tokıştım. / ikinci ( ilk savaşı ) ayın on altıncı gününde yaptım .
biçin yılka yorıdım anta süngişdim .anta sançdım kanın anta . / maymun yılında ( 744) yürüdüm . orada / süngüleştim – savaştım. Orada mızrakladım Han’ ını .

—-
2-tutdım katunın anta altım . / tuttum Katun’unu orada ( esir ) aldım .
Türk bodun anta ıngaru yok bolt şine-usu / Türk halkı o andan itibaren / başlayarak yok oldu .
Anta kirse başı kelti / ondan sonra liderleri geldi .
Peymey tigin kan bolmış tiyin / Peymey Tigin Han olmuş diye .
Takıgu yılka yorıdım ./ Tavuk yılında ( 745 ) yürüdüm.
Beşinç ay üç yiğirmike kalıştı / bir yıl geçirdim . beşinci ayın on üçünde ( 746 ) ayaklandılar .

—-
3-süngüşdim anta sançdım . / savaştım. Orada mızrakladım .
Beg birle basmıl bodunıg içgerip / bey ile Basmil halkını tabi kılıp ,
İgdir bölük yana kelti / igdir bölük yine buraya geldi .
Ben anta kirse ıt yılka üç Karluk yablak sakınıp teze bardı kurıya on okka / ben ondan sonra it / köpek yılında ( 746 ) üç Karluklar kötü düşünüp , kaçtılar , batıya On – Ok ‘lara … /  Bundan sonra köpek yılında üç Karluklar kötü bir şekilde ihanet ederek kaçıp gittiler.

—-
4-kirti anta içikti / girdiler .orada tabi oldular .
Üç Karluk iteber ölti / Karlukluların İlteber / devlet kuranı  öldü .
Anta kisre / ondan sonra .
Üç Karluk lagzın yılka tokuz tatar bile ögleşip tokuz buyruk bing sengüt karabodun turıyın kangım kanka ötünti eçüapa altı / Üç Karluklular , domuz yılında ( 747 ) Tokuz -Tatarlar la anlaşmış , dokuz bakan , bin komutan , halk toplanarak babam Han’a dilekte – ricada bulundular . Atalarımızın adı – sanı

—-
5-bar tidi / var dedi .
Ötüken eli sizde ebir tidi . / Ötüken ülkesi sizde , yönetin dedi .
Tay bilge tutukıg / Tay Bilge Tutuk ‘u ,
Anta yabgu atadı . / orada Yabgu atadı .
Anta kirse / ondan sonra ,
Küskü yılka / sıçan yılında ( 748 ) singlegde / Atalar mezarlığında ,
Küç karabodun temiş / güçlü halk şöyle demiş :
Sin sizde / Atalar mezarlığı sizde .
Küç kara sub ermiş karabodun turıyın kagan / Gücün kaynağı Karasu imiş . Halk toplanarak Kağan ,

—-
6-atadı / atadı .
Tengride bolmış il etmiş kagan atadı / Kutsal Tengri de Bolmış İl etmiş Bilge Kağan olarak atadı .
İl bilge katun atadı / İl Bilge Katun olarak atadı …
Kagan atanıp ötüken ortusınta süngüz başkan ıduk baş kidinin örgin bunta etittim / Kağan atanıp , Katun atanıp Ötüken ortasında Süngüz başkanın kutlu zirvesinin batısında otağı burada kurdurdum . / Ötüken’in orta yerinde As Öŋüz Baş ile Kan Iduk / Ata kutsal  Baş’ın batısında, otağımı orada kurdurdum.
—-
Büyük bir keyif / mutluluk duyarak Taryat / Terhin kitabesinin / yazıtının güney tarafı yazdım .

İdris Kulaçoğlu 27.12.2012 saat : 19:44 çalışma odamdayım …

—————–

BATI TARAFI

—————–

1 – Tengri’de bolmış , il etmiş Bilge Kağan / Bayan Çor , il bilge Katun Kağan ,atıg katun atıg atanıp Ötüken kidin uçınta , tez başınta örgin ( anta etitdim çıt ) anta yaratıtdım bars yılka yılan yılka eki yıl .

/ Kutsal  Gökte olmuş İl Etmiş Bilge Kağan / Bayan Çor , İl Bilge Katun Kağan  Katun olarak atanıp , Ötüken‘in batı ucunda , tez başında otağını orada yaptırdım ( sınırı orada yaptırdım . ) Bars yılında ( ms 750 ) , Yılan yılında ( ms 753 ) iki yıl .

2 – Yayladım ulu yılka . Ötüken ortusın ta sündüz başkan ıduk baş kidinente yayladım . Örgin bunta yaratıldım, çit bunta tokıtdım. Bing yıllık tümen bitigimin  belgümin bunta .

/  Yazı geçirdim . Ejderha yılında ( ms 752 ) Ötüken ortasında Sündüz başkanın kutlu zirvesinin batısında yazı geçirdim. Otağımı burada yaptırdım. Sınırı burada vurdurdum. Bin yıllık , on bin günlük kitabemi işaretimi burada .

3 – Yası taşka yaratıtdım . Tulku  taşka tokıtdım. Üze kök Tengri yarlıkaduk üçün, asra yagız yir igittük üçün elimin , törümin etintim. Öngre kün togsıkdaki bodun kirse , ay togsıkdaki bodun .

/ Yassı taşa yazdırdım . Bütün ( tek parça ) taşa vurdurdum. Yukarıda Tanrı irade ettiği – kutsadığı için , aşağıda yağız yer beslediği – yükselttiği için devlet ve yasa sahibi oldum . Doğuda  gün doğusundaki halklar , batıda ay doğusundaki halklar .

4 – Tört bulungdaki bodun iş güç ebirür / 4 yandaki halklar işimi , gücümü görürler. Yağım / düşmanım , bölük yok boltı/bölünüp yok  oldu. Ötüken eli / ülkesi ,tegresi / çevresi , ikin ara ılgam tarıglagım / ikisi arasında tarlalarım ;

Sekiz – selenge , Orkun , Togla ,Sebintürdü , Kargu , Burgu  ol yirimin / yerlerimde , subımın / sularımda konar – göçer ben / konar – göçerim.

5 – Yaylagım / yaylam Ötüken kuzıkidin uçı / kuzey – batı ucu , tez başı , öngdüni / doğusu Kanyuy (ve ) Künüy ( nehirleri ) …

Ilgam Ötüken  yiri ongı Tarkan  süy yagı bodunkı .

/ Tarlalarım Ötüken bölgesi , kuzeyi Tarkan Süy düşman halka , kegangı birigerü uçı altun – yış kidin uçı kögmen , ilgerü uçı ( Kadırgan – yış ).

( Yış : Ormanlık dağ  / Yiş : Üstü ormanla kaplı dağ . )

/ Kağana güney ucu Altun yış , batı ucu Kögmen , togu ucu Kadırgan yış .

6 – Tengri’de bolmış , İl etmiş Bilge kanım içreki bodunu altmış / bana tabi  bağlı halkların sayısı  / Gökyüzünden doğmuş Eletmiş Bilge hanımın içerideki halkı aldırmış , iç buyrukbaşı inançu baga Tarkan  ile ulug buyruk tokuz bolmış / İç buyurukların başı Inançu bağa tarkan, büyük buyuruklar dokuz   olmuş.

Bilge Tay Sengün Tutuk , beşyüz başı Külüg ongı ,Öz İnançu beşyüz başı Ulug Öz İnançu .

7- Urungu , yüz başı Ulug Urangu , Tölös begler oglı bing başı / Tölös beylerinin oğlu binbaşıdırlar. Tölös külüg eren / Tölöslerin ünlü yiğitleridir. Tarduş külüg oglı bing başı Tarduş külüg eren / Tarduş beylerinin oğulları binbaşıdırlar. Tarduşların  ünlü yiğitleridir.( onlar )

Tarduş ışbaras /ları , beş bing erbaşı ışbaras Sengün yaglakar.

8 – Tokuz yüz er başı Tuykun Ulug Tarkan Bukug , bınga / binlikleri .

9 – Bodunı binga / Halkı binliktir. Kagas Atacuk ‘un bodunı binga / halkı da binliktir.

——————–

KUZEY  TARAFI

——————–

1. ve 2. satırlarda Kağanın ordu düzeni hakkında bilgi  edinilir.

Kağanın süvari birliği, Dokuz Tatarlar, Azlar ve Tongra’lardan oluşuyordu. Ayrıca bu yazıtın 300 muhafız asker tarafından ayağa kaldırıldığı ve dikildiği belirtilmektedir.

( Yazıtın 2. satırında Türk tarihinin önemli iki boyunun adına rastlıyoruz. Bunlardan biri olan  Basmiller, Bulgar Hanlığının teşekkülünde / oluşumunda rol oynamışlar, Kasarlar ise Hazar Kağanlığımn hanedan ailesidir. )

Saadettin Gömeç .

3. satırda idari taksimat / paylaşım yapılıp bir vasiyetnameyi / kalıtı andıran cümlelerle karşılaşılmaktadır. Yine 3. satırda yabguya,

4. satırda ise Şada bağlı boylar sayılmıştır.

5. satır çok farklı anlaşılmıştır.

Yazıtın yapım ve yazma işini Bilge Kutlug Tarkan Sengün adlı bir kişinin üstlendiği görülmektedir.

Satırın devamında ise yazıtta geçen olayları, boyları vs. anlatanın kim(ler) olduğu üzerinde durulduğu açıktır.

6. satırda Bayırku ve Tarduşlarla ilgili işlerden Bilge Tarkan Kutlug Yagma, Çin ve Soğdlarla ilgili işlerden ise Bilge Sengün Uzal Öng Erkin adlı kimselerin sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.

—————-

Kuzey tarafı

—————–

1 – tengrim kanım tikim teg elig tutdı .. kutlug çigşi kınçu alp bilge çigşi… kan aruk oguz bodun altı yüz sengüt bir tümen bodun kazgantı .

/ Kutlu Han’ım dimdik ülkeyi tuttu / yönetti … Kutlug Çigsi, Kınçu Alp Bilge Çigsi….. Han. Yorgun Oguz halkını aldı. Yüz general / komutan (ve) bir tümenlik / 10 bin kişilik  halk kazandı. . . ,

2- tengri kanım atlıgı tokuz tatar yiti yigirmi az buyruk tongra ediz (?) sengüt bmga bodum tigitimin bu bitidükde. kagamma turgak başı kagas ataçuk begzik er çigşibıla baga-tarkan üç yüz turgak turıtdı.

 / Kutlu Han’ımın ileri gelenleri Tokuz-Tatar, onyedi Az buyruk, Tongra’ (ve) Ediz (?) generalleri ve binbaşılar, Uygur halkıdır.

Tiginlerimle bu (kitabe) yazıldığında kaganım için Turgak Başı Kagas Ataçuk, Begzik Er Çigşi (ve) Bıla / Boyla  Baga Tarkan üçyüz karakol yaptılar              

3-tengrim kanım oglı bilge tarduş ulug bilge yabgu atlıgı isig yir atlı- gı…. baytrku bodunı az aşpa taysengün bodum tongraediz (?)… kayabart üç karluk bunça bodun yabgu bodum

/ Kutlu hanımın oğlu Bilge Tarduş Ulug Bilge Yabgu’dur. Atlıları Isig Yir atlılarıdır .. Bqytrku halkı, Az Aşpa Tay Şengün halh Tongra (v~) Ediz… Kayabart, Uç-Karluklar, bunca halk? yabguhalkı , . .     

4- tengrim kanım oglı’bilge ‘tölös ulug bilge çad atlıgl. .. odurgan , buyrokı çabış sengün bodum tokuz bayırku kayra basmıl (kayra-basmıl?) tokuz tatar bunça bodun çad bodum . .

/ Kutlu Han’ımın oğlu Bilge ,Tölos Ulug Bilge Çad’ dır.

Atlıları. .. Odurgan’ dandır. Bakanı, Çabış Sengün halkıdır. Tokuz-Bayırku, Kayra, Basmıl, Tokuz-Tatar bunca halk, Şadın halkıdır      

5- ….. bitigme bum yaratıgma bilge kutlug tarkan sengün bunça bo~ dumg atın “yobn yagma alumçisi Ekiyur tidi Kutlug Bilge Sengün uruşu kutlug tarkan sengün ol Ekiyur ….

/ (bunu) yazan, bunu yapan Bilge /Kutlug Tarkan Sengün’dür.

Bunca halkların adlarını, yollarını (kaderlerini) Yagma kuyumcusu (veya .alacaklısı) Ekiyur dedi. Kutlug Bilge Şengüh ve Kutlug Tarkan Sengün Ekiyur.       

6- yarlıkadı  bayırku tarduş bilge tarkan kutlug yagII1a tabgaç sogdak . başı bilige sengün uzal öng irkin .

/ Emretti. Bayırku (ve) ,Tarduş Bilge Tarkan Tutlug (ve) Yagmti, Tabgaç, Sogdak Başı Bilge Sengün, Uzal Ong lrkin

———

Taş  Kaplumbağa  üzerindeki yazı  ;

 Bunı  yaratıgma böke tutam. /  Bunu yapan Böke Tutam.

————————————————————————————-

Bilgi notu :

Türk Kağanlarının isimlerinin geçmesi Uygurluların kendilerini Kök / Göktürklerin devamı olarak  gördüklerini yansıtıyor.

—-

Yazıtın 2 inci satırında önemli 2 Türk boyunu öğreniyoruz .

1 – Bars – illiler ( Bulgar Hanlığının )

2 – Kasar’lar ( Hazar Kağanlığının Hanedan ailesidir )

Kitabe / yazıt üzerindeki söylem ve tarihler üzerine düşünüldüğünde 700 lerden önce bir Uygur devletinin var olması gerekmektedir .

—-

Moyun Çor’un 740 larda  9 Oğuz ları kendisine bağlayarak 10 Uygur olması önemlidir .

—-

Yazıtın güney tarafında 6 ıncı satırda Moyun – Çor Kağan atanıyor .

Sonrasında karısı İl Bilge ‘nin KATUN  olarak atandığını okuduk .

Hunlardan beri devam eden bir devlet geleneği olarak KAĞAN ve KATUN , her zaman birlikte başa geçmişlerdir.

Bu , Türk milletinin kadınına ne kadar önem verdiğini gösteren en önemli kanıttır.

—-

Yazıtın batı tarafı 2 ve 4 üncü satırlarda Süngüz Başkanın tarlalarını ve onun için çalışan halkları isimleri ile anlatması ;

Devlet olmak .

Yöneticilik .

Oluşumculuk / teşkilatlanma .

Kitabe yazma .

1000 yıllık – on bin günlük yazıtımı  coğrafi , kültürel , olaylar , sınırlar , savaşları yassı taşa yazdırması .

En önemlisi ;

‘’ Yukarıda Tanrı izin verdiği için ,

Aşağıda yağız yer beslediği için ,

Devlet ve yasa sahibi oldum … ‘’ demesi .

Türk toplumunun Tek Tanrı inancı ve toplumsal kurallar içinde yaşamlarını sürdürmeleri açısından değerlidir .

—-

Atalarımızdan bizlere kalan yazıtlarımız  tarihimizi ve kültürümüzü doğru öğrenmemiz açısından çok önemlidir .

Batı bilim insanlarının  bize yönelttiği ‘’ göçebe , yerleşik yaşamı bilmeyen ve toplumsal yasaları  olmayan ‘’  bir toplumsunuz , tutarsız / dayanaksız / gerçeği yansıtmayan ifadesi çökmüştür.

Yazıtların oluşturulduğu yıllarda batı insanlarının hangi şartlarda yaşadıkları , kadınlarının toplum içindeki yerleri düşünülmelidir .

Biz büyüklerin görevi ; tarihimiz hakkında doğru bilgileri çocuklarımıza öğretmektir .

M.Kemal’in şu sözünü paylaşmalıyım :

‘’ Türk çocuğu , Atasını tanıyıp –  bildikçe , kendisinde daha büyük işleri yapabilme kuvveti bulacaktır ! ‘’

İdris Kulaçoğlu . çalışma odam .

Kaynak

———–

Ahmet Bican Ercilasun ” Türk dünyası üzerine incelemeler”

Saadettin Gömeç (1996) “Terhin Yazıtı’nın Tarihi Açıdan
Değerlendirilmesi”, DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi,
27/28, Ankara, 71-85.