ALİ KUŞÇU

ALİ  KUŞÇU

————–

1403 Özbekistan  /  16.Aralık. 1474  İstanbul

—–

Türk astronomu / Gök bilimci , matematikçi  ve dil bilimcidir.

Ali Kuşçu asıl adı Ali Bin Muhammed ‘ dir . 

Ali Kuşçu 1403 yılında Semerkant’ta dünyaya gelmiştir.

Timur (1369-1405) İmparatorluğunun  Gök bilimcilerinden  Uluğ Bey’in  ( 1393 / 1449 ) kuşçuluğunu / doğancıbaşılığını  yapmakta olan babası Muhammed ‘e  ” kuşçu ”  lakabı verilmesi sebebiyle adına Ali Kuşçu denilmiştir.

—–

Henüz küçük yaşlarda iken  öğrenmeye ve eğiteme meraklı birisi olan Ali Kuşçu matematik ve astronomi / Gök bilimi  alanlarında dersler aldı.

—– 

Bursalı Kadızade Rumi ( 1337 / 1420 )  , Gıyaseddin Cemşid  el – Kaşi / Kaşani  ( ? / 1429 ) ve Muinuddin Kaşi / Kaşani (  ?  / 1127) Sultan Sencer’in veziri  gibi hocalar eşliğinde iyi bir eğitim alan Ali Kuşçu bu sayede ileride büyük bir astronom /  Gök bilimci ve matematikçi olabileceğinin sinyallerini vermeye başlamıştır.

Daha iyi eğitim görmek için  Kirman’a  giden Ali Kuşçu burada önemli eserleri arasında bulunan  ‘’ Hall-ü Eşkal-i Kamer / ayın durumu ve şekilleri ve Şerh-i Tecrid / Ayın konumları  ve soyut yorumlama .   ‘’ kitaplarını kaleme aldı.

 Ailesinin kuşçuluğunu yaptığı Uluğ Bey’in yanına eğitimini tamamladıktan sonra rasathane müdürü olarak giden Ali Kuşçu çalışmalarını burada sürdürmeye başladı. ( 1421 )

Uluğ Beyin ‘’ Zic  /  Zeyç Kurbani  ve Zeyç Cedit Sultani  / Yıldızların yerlerini ve hareketlerini gösteren cetvel  adlı eserine yardım etti.

( Zic : Göksel veya uzayla ilgili gözlem ve saptamaların yer aldığı cetvel. Astronomi cetveli. )

Uluğ bey ,  oğlu Abdüllâtif’in ihaneti sonucu öldürülünce (1450) , Semerkant medreselerindeki derslerine son verdi ve Hacca gitmek üzere Tebriz’e geldi (1449).

Tebriz’de  Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ( 1423 Diyarbakır / 7 Ocak 1478 Tebriz )kendisine çok  saygınlık gösterdi ve yanında alıkoydu.

Bir ara, Osmanlılarla barış konuşmalarını yürütmek üzere elçi olarak Ali Kuşçu’yu Mehmed II’ye / Fatih Sulatan Mehmet’e yolladı.

Ünlü bilgine hayran olan 2. Mehmed / Fatih , kendisinden İstanbul’da kalmasını rica etti.

Ali Kuşçu, bu daveti ancak elçilik görevini bitirdikten sonra gerçekleştirebileceğini bildirdi .

Tebriz’e döndü, bir süre sonra bütün ailesini alarak İstanbul’a geldi.

Osmanlı-Akkoyunlu  sınırında  Mehmed II’nin  emriyle büyük bir törenle karşılanan Ali Kuşçu, Ayasofya medresesine / yüksek öğretim kurumuna   müderris / öğretmen  oldu.

16 Aralık 1474 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti.   

———–

ESERLERİ

———–

Çalışmaları iki yönde gelişmiştir .

1 – Kelâm  / söz  ve Dilbilgisi / dilin kuralları .

2 – Riyaziye / matematik   ve Heyet  /  astronomi – Gök bilimi .

*  Kelâm, dilbilgisi ve  Nâsırıüddin-i Tusî’nin Tecrid-ü Kelam / Sözün Tecridi  adlı kitabına yorumlar

Ve ,

*  Kadı  Adudüddin’in  Risale-i Adüdiye’sine  / Adudüddin’in Risalesi – küçük ölçekli kitabına  yaptığı yorumlar .

*  Özellikle  ‘’ Unkud-üz-Zevahir fi Nazm-ül-Cevahir  ‘’  / Mücevherlerin Dizilmesinde Görülen Salkım adlı eserleri önemlidir.

*  Astronomi  / Gök bilimi  konusunda ise Farsça yazdığı ‘’  Riselet-ül fi’l hey’et  / Astronomi Risalesi başta gelir.

Eser, bazı eklemeler  yapılarak  Arapça’ya çevrildi.

*  Ali Kuşçu bu tıpkı basıma  ‘’ Risalet-ül-Fethiye / Fetih Risalesi  adını vererek Fatih’e sundu.

*  Uluğ Beyin ‘’ Zîc’ine ‘’  yaptığı yorum, en önemli yazılarındandır.

*  Mahbub-ül-Hamail fi keşif-il-mesail  /  Sorunların  bulunmasında  Tılsımların en  onay  edileni  adlı ansiklopedik bir eseri daha vardır.

* Kirman’da yazdığı ‘’ Hall-ü Eşkâl-i Kamer ve Şerh-i Tecrîd  ‘’ / Ayın konumları  ve soyut yorumlama . 

Çağında  İstanbul  medreselerinde matematik ve astronomi / Gök  bilimi  çok gelişmiştir.

———-

Kaynak

———-

Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi

kimkimdir.gen.tr

İdris  Kulaçoğlu . 21.1.2019  11:55 çalışma odam .